Klasik dönem Osmanlı kent yönetiminde, Vakıflar (İmaretler) ve Loncalarla birlikte Mahalleler beledî örgütlenmenin temel unsurlarını oluşturmaktaydı. Kentin bütününde kadı, muhtesib, mimarbaşı gibi resmi görevlilerin yanısıra, kethüda, ayan – eşraf gibi yerelin ileri gelenleriyle, meslek erbabının temsilcileri ile şeyh ve kethüdalarının yer aldığı bir temsili sivil yönetim de mevcuttu. Mahallelerde de imamların yanısıra yine mahalle ileri gelenlerinden teşkil edilen heyetlerle bir alt yönetsel örgütlenme gerçekleştirilmekteydi. Mahallenin yönetiminden sorumlu olan İmamlar, şeriatı bilen, şeriatın gereklerinin uygulanmasında topluluğa 'önde' yol gösteren kişilerdir. Padişah beratıyla göreve atanmaları genel bir uygulama olmakla birlikte, mahalle sakinlerinin, bilgi donanımı ve saygınlığıyla tanıyıp bildikleri kişilerin imam olarak mahallelerine atanmasını talep edebildikleri bilinmektedir. Ayrıca memnun olmadıkları imamların görevden alınmasını ortak bir talep olarak üst yönetime sunma ve sonuçlarını gerçekleştirme imkânı da mevcuttu. Mahalle, kentlerdeki beledî fonksiyonlarının, toplumsal işbölümü, dayanışma ve ortak sorumluluk içinde yerine getirilmesinde önemli ve etkin bir konum üstlenmekle birlikte, sistemin daha genel yönetsel ve politik amaçlarını gerçekleştirmekte de taşıyıcı bir unsur olarak değerlendirilmelidir. Devlet açısından mahalle; öncelikle kayıtlı haneler üzerinde vergi bölüşümü ve tahsilâtını gerçekleştiren bir malî birimdir. Diğer aslî fonksiyonu ise toplumsal denetimin sağlanmasına imkân veren ölçek ve ilişki bütünlüğüdür. Söz konusu ölçek, yönetilebilirlik sınırı ile belirlenir ve ölçek büyüdükçe bölünme yoluyla yeni mahalleler oluşturulurdu. Yönetilebilirlik ile kastedilen mevcut yapının sürdürülebilirliğini sağlayacak çok yönlü kontrol sistemini ifade etmektedir...

---