Meram ve maksadımız bir cümle ile özetlenebilirse, hemen kaydedelim, bu yazının büyük bölümünün "eski"lere dönük oluşu; sadece, Osmanlılığın vücut buluşunun gerisinde yatan dinamiklerin en eskilerinin araştırılması zorunluluğuna "inanmak"tan kaynaklanmamakta, bu ilk sebeplerin Doğuş konusundan (ve sorunu) başka, "imparatorluk"a kadar süren (ve yokedilmelerine çalışan, önemli ölçüde de yok olan) bir mahiyet arzetmelerinden ötürüdür ve yine, Örf-ü Sultani'nin (Kanun-u Osmani) hem töre ve yasağa dayandığını hem de dayanmadığını göstermeye çalışmak zarureti ile birleşmektedir; zira Töre - Yasa(k) süreci, Kanun ve Kanunname ile beliren hukuk ideolojisinin ön koşuludur ki devlet bu oluşumu (tevarüs ederek – değiştirerek – zıplatarak -dönüştürerek) kullanılır ve bu kullanış devletin kurumlarına, dengeleyici ilaç olan Şeriat ile birlikte şırıngalanır, ancak bu tarihi tasarrufun maddi sınırlarını genişleterek bunu bizatihi devleti ikame eder bir platforma taşımanın yanlışlığı gösterilmek lazım gelir ki devletin bütünsel kurumsallığı (ve kurumsal bütünlüğü) tartışılabilsin ki devletin örgütsel gelişimine ve ordu-devlet sarmalının yeni bir platforma sıçramasıyla hükümdarın toplum üzerine çıkışı/sivrilişi/ "şevket"lü oluşu anlaşılabilsin ki bu sivrilişin en önemli desteği (haline getirilen) Örf-ü Sultani yerine doğru olarak konulabilsin ve (kimilerine çelişkili gelecek, ama hayat-ı hakikiyye bu) Örf-ü Sultaninin (bu buyurma gücünün tezahürünün) devlet oluşumundaki hem yaratıcı ve hem türevsel konumu anlaşılabilsin ki Örf-ü Sultani - Şeriat ikilemciliğinden (çoğu Osmanlı tarihçimiz Örf'e doğru eğilim gösterse bile,) medet ummanın kısır döngülere tutsak kalınacağı anlamına geldiği gösterilebilsin…

---