Osmanlı tarihinin bütün dönemleri gibi 19. yüzyıl Osmanlı tarihi de çok yönlü araştırmalara konu olmaya devam etmektedir. Bu alanlardan birisi de Osmanlı mizahıdır. Osmanlı mizahı, konu olarak henüz tüketilmiş değildir. Aksine konu, sunduğu zengin malzemeyle araştırmaya açık bakir bir alan görünümündedir. Bu çalışma, bu zengin malzemeden yararlanmak amacıyla bundan beş yıl kadar önce bir yüksek lisans tezi olarak hazırlanmıştı. Geçen bu süre zarfında Osmanlı mizah basını üzerine yeniden odaklanmak, çeşitli nedenlerden ötürü mümkün olamamış ve çalışma e'rtelenmişti.1 Şimdi çalışma, kimi yanlarıyla gözden geçirilerek yayıma hazırlandı. Bu yanıyla kimi ilavelerle birlikte bazı kısımların çıkarılması da kaçınılmaz olmuştur.2 Elbette bu alanla ilgili (mizah tarihi) yeni çalışmalar da gözden geçirilmiştir.3 Ancak bir tespit Libra Yayıncılık'ın sahibi Sayın Rıfat Bali'nin girişimi olmasaydı çalışma, hala 'tozlu' raflarda duruyor olacaktı. Kendilerine teşekkür ederim. 2 Bu anlamda çalışmanın, yüksek lisans tezinden bazı yanlarıyla farklılaştığı, karşılaştırma yapan okuyucunun gözünden kaçmayacaktır. 3 Yeni yayınlara örnek olarak şu çalışmalara bakılabilir: Tobias Heinzelmann, Osmanlı Karikatüründe Balkan Sorunu 1908-1914, çeviren Türkis Noyan, Kitabevi Yayınları, İstanbul, 2004; Orhan Koloğlu, Türkiye Karikatür Tarihi, Bileşim Yayıncılık, İstanbul, 2005; Necmettin Alkan, Avrupa Karikatüründe II. Abdülhamid ve Osmanlı İmajı, Selis Yayınları, İstanbul, 2006. Cumhuriyet dönemi mizah ve karikatürü üzerine de son dönemde yapılmış nitelikli ve zengin çalışmalar bulunmaktadır. Levent Cantek'in yüksek lisans tezi ve çalışmaları, bu anlamda anılmaya değerdir. Bkz: Levent Cantek, Bir Alt Kültür Alanı Olarak Mizah Medyası: Markopaşa Örneği, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 1999. Cantek'in bu çalışması kitap olarak yayımlanmıştır.

---