TAKDİM
Osmanlı hukuk tarihinde Tanzimatın ilanıyla başlayan donem önemli bir kırılma noktasıdır. Bu zamana gelinceye kadar gerek mahkemeler, gerekse uygulanan kurallar açısından İslam hukuku merkezli olma özelliğini sürdüren Osmanlı hukuku, bu tarihten itibaren gerek mahkemeler ve gerekse hazırlanan kanunlar bakımından bu özelliğinden önemli ölçüde ayrılmıştır.
Tanzimat öncesi dönemde tek hâkimli ve tek dereceli olan Osmanlı mahkemesi, yerini görev alanı büyük ölçüde daralmış bulunan şer’iyye mahkemeleriyle ve hukuk ve ceza dâvâlarına bakan toplu hakimli nizâmiye mahkemelerini, kezâ sonraları nizâmiye mahkemeleri içinde bütünleşen toplu hâkimli ticaret mahkemelerine bırakmıştır. Yine Tanzimat öncesi dönemde bir üst mahkeme niteliği olan Divan-ı Hümâyun’un bu alanlardaki yerini Divan-ı Ahkâm-ı Adliye, Şûrâ-yı Devlet ve Meclis-i Tedkikat-ı Şer’iyye almıştır. Açıkça görülmektedir ki Tanzimat dönemi mahkemeler yapısı bakımından önemli bir istihâle dönemidir.
Ancak bu istihâle döneminin millî ihtiyaçlarla ve dönemin imkanları göz önüne alınarak yapıldığını söylemek zordur. Bu köklü değişimde rol oynayan esas âmil Batı’mn kendi ticarî ve siyasî menfaatleri açısından uygun gördüğü şeklin Osmanlı devletine dayatılmasıdır. Ne yazık ki, döneme damgasını vuran Osmanlı bürokrasisi, böyle köklü bir değişimin doğuracağı hukukî problemleri, Osmanlı kimliğinde ve özgüven duygusunda yapacağı tahribatı dikkate almadan Batı’nın bütün telkinlerine kulak vermişlerdir... 

---