Bu çalışmamda üç ayrı incelemeyi bir araya getiriyorum. Bu incelemelerin sunuluş sıraları yazılış sıralarından farklı oldu. 1984 yılında, Batı'da ırkçı ideolojinin nasıl bir kültürel taban üzerinde geliştiğini ve son dönem Osmanlı aydınlarını doğrudan ya da dolaylı bir biçimde nasıl etkilediğini araştırmıştım. Bu çalışmayı, Batı'da Aydınlanma çağından itibaren egemen duruma gelen akılcı ve özgürlükçü felsefenin "Doğu"yu ve "Türk"ü nasıl gördüğünü ve bu konularda yarattığı imajın geçerliliğini tartışan araştırmam izledi. Üçüncü olarak da sosyo-ekonomik ve kültürel değişim sürecine henüz girilmediği dönemde, Osmanlı kimliğini oluşturan dünya görüşünü çeşitli boyutları içinde açıklamaya çalıştım. Sanıldığından çok daha yakın zamanlara kadar yaşamış bir zihniyeti temsil eden bir dünya görüşü ile ilgili kısım, bu kitabın temelini teşkil ediyor. Bununla beraber, kitapta yer alan her üç inceleme birbirinden bağımsız değiller ve "kimlik sorunumuz"un çeşitli boyutlarını tartışan bir bütünlük oluşturuyorlar. Bu kitabımda Osmanlı klasik çağı dünya görüşü konusunda daha çok iletişimcilik yaptım; klasik eserlerden bilgiler aktardım. Dar görüşlü bir "batıcılık, ideolojisinin ya da mekanist bir tarihi maddeci yaklaşımın etkisiyle bu konular bizde hafifsenmişler ve araştırılmaya değer bulunmamışlardır. Ben bu kanıda değilim ve göstermeye çalıştım ki, bu dönemin kültürel mirasının kökeninde, XIX. yüzyılın cılız yazınında olduğundan çok daha derin ve batılı, bir felsefe yatmaktadır. Bu yüzden bizde dar bir çevrenin dışında bilinmeyen Osmanlı ideolojisi ile ilgili kısımların yararlı olacağı inancındayım. Bununla beraber okuyucularım görecekler ki, bu konularda da mesafeli ve kritik bir yaklaşımla hareket ettim. XIX. yüzyılla ilgili ve karşılaştırma niteliğindeki gözlem ve değerlendirmelerim, dayanaklarını teşkil eden somut araştırmalardan bağımsız olarak verildikleri için, genel formüller olarak görünebilirler. Bu konudaki monografik çalışmalarımı yeni incelemelerle tamamlayarak yakında bütünleştirmek umudundayım. O zaman burada sunulan bazı genel hükümler somut olarak temellendirilmiş olacaklardır.

---