Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküntü ve parçalanış dönemine ilişkin araştırmalar gittikçe önem kazanmaktadır. Bu yoldaki çalışmalara zorunlu bir nitelik kazandıran, yalnızca bilimsel bir kaygı değil. İmparatorluğun yıkılışından sonra kurulan Yeni Türkiye'nin bir çok sorununun kökenine gidebilmek, bunları tarihsel süreç içinde anlayabilmek için adı geçen dönemin irdelenmesi gerekiyor. Paul Imbert bu kitabında, İmparatorluğa "Hasta adam" sıfatının yakıştırıldığı dönemi ele almıştır. Yapıtın en ilginç yanı, topraklarına el koyabilmek, hiç olmazsa yan sömürgeleştirmek amacıyla demiryolları imtiyazları kopartabilmek için sömürgeci batı devletlerinin - Çarlık Rusya'sı da içinde olmak üzere - giriştikleri çetin rekabeti, çevirdikleri manevraları açığa vuran bölümleridir. Türkiye'ye geldiği anlaşılan yazarın İmparatorluğun son dönemindeki toplumsal, siyasal ilişkileri yakından izlediğini görüyoruz. Paul Imbert, gözlemlerini, incelemesinin sonuçlarını sergilerken Türkiye'ye ve Türklere duyduğu sempatiyi de dile getiriyor. Ne var ki bu duygusunu genelleştirerek, kendi ülkesinin, Fransa'nın da Osmanlı İmparatorluğuna çıkar düşüncesinden uzak bir dostlukla bağlı olduğunu ileri sürerken gerçeği yansıttığı söylenemez. Kaldı ki, kitabının çeşitli bölümlerinde, Fransa'nın da İmparatorluğun mirasına konma yarışında öteki devletlerden geri kalmadığını vurgulamıştır. Fransa'nın dostluğuna kanıt olarak Napolyon'un bir sözünü anımsatması bu bakımdan yerinde olmamıştır: Suriye. seferinde 12 bin tutsak Türk askerini boğazlatmış olan Napoleon Bonaparte'ın bu "özdeyişi" ancak diplomatik bir formül olarak yorumlanabilir. Bu noktaya değindikten sonra, tarihimizin adı geçen dönemi üzerinde düşünenlerin, araştırma yapanların Paul Imbert'in yapıtından yararlı bilgiler edineceklerini söylemeliyiz. .

---