Osmanlı imparatorluğunda, daha kuruluş senelerinde bile bir ayan tabiri mevcuttu. Bu tabir ile şehirlerde, köylerde, orduda, aşiretlerde, devlet kademelerinde önem kazanmış olan ileri gelenler kastedilmekteydi. Bu kişilere, "ayan·ı vilayet", "ayan ve eşraf', "ayan ve vücuh" veya başka adlarla vesikalarda sık sık hitap edildiği görülmektedir. Bizim bahis konusu ettiğimiz ayan, bunların reisi durumundaki ayandır. Yani, ileri gelenler tarafından benimsenen, devlet ve devlet görevlileri (valiler, kadılar) tarafından görevi resmen kabul edilen, bir takım yetkilere haiz, halk ile devlet arasında aracı olan kişilerdir. Bunlardan, bazı vesikalarda, "reis·i ayan", yani vilayet ayanının başı olarak söz edilmektedir. Şehirlerde bulunan, ileri gelenlerin başı olan ve resmi görevi halk ile hükümet arasında aracılık olan, yani, asker, zahire, vergi dağıtımı ve toplanması ve diğer önemli görevleri yapılmasında vilayet ayanının da kendisine yardım etmesi gereken ayan, bu işler karşılığında "ayan caizesi", "ayan ücreti", "caize", ya da "ayaniye" adıyla tanımlanan ücreti alırdı. Fakat zamanla bu şahıslar bununla da yetinmeyerek, vali ve kadılarla da anlaşarak "tevzi defterlerine" kendileri için fazla akçe eklemeyi itiyat haline getirmişlerdir. Vilayet ayanı içerisinden ve onların sivrilenleri arasından çıkan resmi görevi haiz ayanın, bu görevini sürdürmesi için İstanbul'dan devlet ileri gelenleri arasında taraftarlar bulması gerektiği gibi, büyük bir servet, elinde kaba kuvvet durumunda her zaman kullanabileceği bir başıboş levent topluluğu bulun· durması zorunluluğu da vardır. Ayan olan kişiler, yerli aileler ve şehirlerin ileri gelenleri arasından oldukları için, aileler arasında ayan olma yönünden büyük bir mücadele vardı ki, bu da Anadolu'da büyük karışıklıklara sebep olmaktaydı. Anadolu'daki karışıklıklar ise, ayanlığın çabucak gelişmesini sağlayan önemli hususlardan biridir, biz bu bakımdan en önce bu karışıklıkları incelemeyi uygun bulduk.

---