19. yüzyıl, Osmanlı İdarî teşkilâtının yeniden yapılandırıldığı ve klasik devir müesseselerinin yeni ihtiyaçlara göre ıslah edildiği bir dönemdir. Ancak bu büyük idari dönüşüm günümüz tarih yazıcılığında henüz ana hatlanyla dahi olsa resmedilmiş değildir. Bu eksikliğin en fazla hissedildiği alanlardan birisi de OsmanlI ilmiye merkez teşkilâtının gösterdiği değişim sürecidir.
Bu cümleden olarak ilmiye sınıfı üzerine yapılan çağdaş araştırmalar içinde İsmail Hakkı Uzunçarşılı’nın Osmanlı Devletinin İlmiye Teşkilâtı adlı kitabı hâlâ bu konuda temel çalışma olma özelliğini büyük ölçüde muhafaza etmektedir. Ancak Uzunçarşılı’nm bu kitabı sistematik bir teşkilât kitabı olmadığı gibi, ele aldığı dönem de temel olarak ilmiye sınıfının 19. yüzyıla kadarki sürecidir. Yine bu dönem hakkında bibliyografyada gösterildiği gibi pek çok akademik çalışma yapılmıştır.
Tanzimat devri İlmiyesini konu alan akademik çalışmalar arasında ise Esra Yakut’un şeyhülislâmlığı baştan itibaren inceleyen ama esasen II. Meşrutiyet dönemi üzerine yoğunlaşan Şeyhülislamlık Yenileşme Döneminde Devlet ve Din, Ahmet Ci-han’m ilmiye mensuplannın idari sistem içindeki yerini göstermek amacıyla hazırladığı Reform Çağında Osmanlı llmiyye Sınıfı ve Osman Ûzkul’un aynı amaçla hazırladığı Gelenek ve Modernite Arasında Ulema adlı kitabı gösterebiliriz...

---