Tarih Atlası, hepimizin yaşamından, orta öğrenim çağında soluğumuzu tutarak ya da, tam tersine, soluk soluğa sayfalarını çevirdiğimiz soyut, nonfigüratif bir çizgi-roman gibi, derin izler bırakarak geçmiştir. Aynı coğrafya kesitinin, sözgelimi Avrasya'yı kapsayan bir haritanın, yüzyıldan yüzyıla, çağdan çağa sıçradıkça, Tarih Atlası'nın sayfalarında bukalemun özelliği gösterdiğini, renkten renge girdiğini; belli bir toprak parçasının, sözgelimi Anadolu yarımadasının sık sık el değiştirerek turuncuya, kahverengiye, laciverte büründüğünü hepimiz anımsarız. O yaşlarda, genç birey, erk hareketlerinin anlamını da, uzandığı farklı alanları da bütün boyutlarıyla kavrayamaz pek; sayfalar boyunca alan kazanan, büyüyüp serpilen bir lekenin birdenbire parçalanışını, sonra da kayboluşunu (Azteklerde, İnkalarda olduğu gibi) adını koymakta zorlandığı bir sızı eşliğinde izler. İş kendi coğrafyasına geldiğinde duygular daha da sivrilir, Küçük Asya'da beliren küçük bir renkli kesitin gitgide büyümesi, yarımadanın dışına doğru her yüzyılda görkemli devinimlerle yayılması onu gururlandırır; ne yazık ki genişlemenin bir sınırı, mantığı vardır, ardından duraklama, bir sonraki adımdaysa daralma, 'çekme', ufalma eğrisi devreye girer ya da, parçalanmadan silinişe dek giden çizgide gururun yerini gamlanma, hatta öfke alacaktır. Tarih'e hızlı, retrospektif boyutta bakış, bu iki yönlü hareketin geçmişe ait bir gerçeklikmişçesine algılanmasına yol açmıştır çoğumuzda; oysa son on yılın harita hareketlerinin Avrasya'daki sonuçlarını günümüzün Tarih Atlası'nın belirlediğini unutmamak gerekir: SSCB'nin çöküşü, Berlin Duvarı'nın yıkılışı, Balkanlardaki dönüşüm, bukalemunun ani ve üst üste kararlarla renk değiştirmesi sonucunu doğurmamış mıdır? Devletler kurulur, büyür, ufalır, kaybolurlar. Siyasal, toplumsal, ekonomik gerekçeleri kadar sonuçları da önemlidir Haritadaki dönüşümlerin. "Sahne"ye mesafeyle bakıldığında, kültürel sonuçların da enikonu önem taşıdığı açık seçik ortaya çıkacaktır…

---