Tarih ilminin birinci derecede kaynaklan arasında zikredilen arşivler, milletin en önemli hazinesi niteliğine ve geleceği için hayati özelliğe sahip müesseselerdir. Asırlarca üç kıta üzerinde devlet olma vasfını sürdüren Osmanlı Devleti'nde, kuruluşundan itibaren arşiv mefhumunun mevcut olduğu, belgelerin titizlikle saklandığı, müsveddelerin bile atılmadığı bilinmektedir. Her türlü evrakı, muhafaza etmek bakımından olağanüstü bir titizliğe sahip ecdadımızdan bize intikal eden bu zengin arşiv potansiyeli, kemiyet bakımından olduğu kadar keyfiyet bakımından da dünyanın en büyük arşivi olma özelliğini taşımaktadır. Osmanlı Devleti, Dünya siyasetine yön verme açısından dünyanın en güçlü devleti; müesseselerinin hızlı işleyişi açısından da dünyanın en modern devleti idi. Devlet müesseselerinin işleyişinin düzeni ve işleri neticelendirmedeki maharetini, ilgili belgelerin gördükleri işlemlerin seyrinden anlamak mümkündür. Osmanlı Arşivi'nin tarihçesi 1845'de "Hazine-i Evrak"ın kuruluşu ile başlar. Esasen, Osmanlılardan günümüze intikal eden belgelerin varlığı, vesika ve defterlerin tanzim ediliş şekilleri, Osmanlılarda arşiv düşüncesinin ne kadar eski olduğunun en açık delilidir. Osmanlı Arşivi, bu dönem devlet kayıtlarının, yazışmalarının büyük bir kısmına sahip bulunmaktadır. Bu belgeler; Devlet'in siyasi, hukuki, iktisadi yapısına, nüfus, toprak ve vergi kayıtlarına ait ferman, berat, antlaşma ve diğer belgelerden meydana gelmektedir. Osmanlı Arşivi dünyanın en önemli ve en zengin arşivlerinden birisidir. Belgeler 620 yıllık bir zaman dilimini kapsar. Sadece Osmanlı Devleti'nin değil, yıkılışından sonra üç kıtaya yayılmış topraklar üzerinde kurulan yirmiden fazla devletin de tarihine ışık tutacak belgeleri ihtiva etmektedir. Bu belgelerden, yurtiçi ve yurtdışı bilim çevreleri geniş ölçüde yararlanmaktadır.

---