19. yüzyıl, Avrupa ekonomilerinin dünya ekonomisinde hâkim olduğu bir dönemdir. Sanayi Devrimi'nin itici gücüyle sanayi üretiminde büyük ilerlemeler kaydeden söz konusu ekonomiler, yüzyılın ikinci yarısına doğru üretilen mallar için bir taraftan yeni pazarlar, diğer taraftan ise sanayi üretimi için ucuz hammadde ve tarımsal ürün kaynakları aramaya başlamıştır. Bu sürecin ilk aşamalarında dış ticaret hacminde büyük bir genişleme yaşanırken, ilerleyen dönemler çevre ülkelere sermaye ihracı şeklinde gelişme göstermiştir. Sermaye ihraçlarının önemli bir kısmı daha çok ticaretin geliştirilmesi için altyapı tesislerinin kurulmasına harcanırken, küçük bir kısmı doğrudan üretim faaliyetlerine yöneltilmiştir (Pamuk 1984: 7-8). Yüzyılın ikinci çeyreğinin başlarında başlayıp Birinci Dünya Savaşı'na kadar devam eden dönemde çok sayıda ülke Londra, Paris, Frankfurt veya Viyana gibi Avrupa'nın belli başlı finans merkezlerinden borçlanmaya gitmiştir. Bu ülkeler, uluslararası finans piyasaları ile girdikleri ilişkiler sonrasında ticari yönden bağımlı hale geldikleri Avrupa ekonomilerine finansal yönden de bağımlı duruma düşmüşlerdir. Dünya ekonomisini yönlendiren ülkelerde yaşanan iktisadi krizlere paralel olarak yeni kaynak sağlamakta güçlük çektikleri dönemlerde büyük çoğunluğu borçlarını ödeyemez duruma düşmüş ve uluslararası sermayenin finansal kontrolüne girmiştir. Osmanlı ekonomisi de aynı süreci yaşamış ve uluslararası finansal piyasalardan yapılan borçlanmalar dünya ekonomisine entegrasyonunun diğer bir biçimini oluşturmuştur (Gürsel 1985: 672). Diğer ülkelere göre piyasaya daha geç bir tarihte girmiş olan Osmanlı devleti hızlı şekilde yapılan borçlanmalar sonrasında erken bir tarihte uluslararası sermayenin finansal kontrolüne girmiştir. Osmanlı maliyesi üzerindeki finansal kontrol, bilindiği gibi 1881 yılında oluşturulan Duyun-ı Umumiye İdaresi ile başlamıştır. Ancak Osmanlı maliyesi üzerindeki finansal kontrol tohumlarının daha önceki bir tarihte atıldığına (Blaisdell1979: 32) ve 1855 borçlanması sırasında kurulan komisyonun bu organizasyonun ilk nüvesi olarak yorumlanabileceğine (Anderson 1964: 62) işaret eden yazarlar bulunmaktadır...

---