Osmanlı İmparatorluğu, bir imparatorluk olmakla beraber, hiçbir zaman emperyalist de olmamış, işgal ettiği veya gittiği yerleri sömürmeyi düşünmemiştir. Aksine buralara, ı ihmal bahasına oraları imara çalışmıştır. Bunun da sebebi, ele geçirilen Hıristiyan veya İslam ülkelerini birer vatan olarak benimsemeleri, oraları birer koloni olarak görmemeleri, buralarda yaşayan halka adalet, düzen götürmek istemeleridir. Çünkü İslam hükümdarları Allah 'a karşı sorumludurlar. Halka sulh, sükûn ve adalet götürmek de Allah'ın emridir. Anadolu ve Rumeli kıtalarının haricinde, genel yönetim hükümlerinin dışında tutulan vilayetler şunlardır: Sayda, Halep, Bağdat, Basra, Musul, Trablusgarp, Bingazi, Hicaz ve Yemen. Bu vilayetlerden Hicaz ile Basra'nın arazisi, arazi-i aşriyeden ve diğerlerinin arazisi, arazi-i haraciyedendir. Bunlar feth olunup da Memalik-i Osmaniye 'ye katıldığı zaman, tımar ve zeamet usulüne tabi tutulmamış ve işlerine merkezce müdahale edilmemiştir. Binaenaleyh halkı eskiden beri ne gibi tekâlif ile mükellef ise, hazine için de o alınmış ve arazisi hakkında önceleri ne işlem yürürlükte ise haliyle geçerli bırakılmıştır. Bunun birçok sebebi vardır: Başta geleni, halkının aşiretler ve Urban'dan müteşekkil veya muhtelif dinlere ve mezheplere mensup bulunması ve bölgelerinin siyaseten mühim ve nazik olması gibi durumlardır. Hicaz bir vilayet, Mekke de bir emirlik idi. Vilayetin, mülkiye teşkilatının ve orada bulundurulan askeri birliklerin masraflarını, kendi bölgelerinin ge-lir/erinden temin etmesi ve emirliğin de, bağlı bulunduğu hükümete belirli bir vergiyi ödemesi akla en evvel gelecek icabat-ı tabiiyeden olmasına rağmen, bunun aksine, hükümet, Hicaz vilayetinin masraflarını tamamıyla kendi üzerine aldığı gibi, emirliğe de önemli bir miktarda para ve hediyeler göndermek ananesine tabi bulunurdu. İşte bu para, Surre-i Hümayun adıyla bilinirdi...

---