Bilindiği üzere Osmanlı Devleti, XLV Yüzyılın başlarından itibaren Batı Anadolu'nun kuzeyinde bir uç beyliği olarak doğmuş, adım adım daha batıya, sonraları da doğuya doğru ve diğer komşu beylikleri de içine alarak büyümüştür. XVI. Yüzyılda Osmanlı coğrafyası üç kıtayı içine alarak geniş bir alana yayılmıştır. Bu alanda, farklı milliyetlerin ve dinlerin çeşitli örf ve adetlerine sahip bulunan mensupları yaklaşık altı yüz yıl boyunca bir arada yaşamışlardır. Böylece ortaya çıkmış olan Osmanlı toplumunda, hâkim unsur Müslümanlardan oluştuğu için, diğer din mensuplarından zaman zaman din değiştirerek Müslümanlığı tercih edenler olmuştur. "İhtida" olarak adlandırılan bu olaya değişik kaynaklarda yer verilmiş ve mühtedinin toplum içindeki yeri, gerek yeni muhitleri, gerekse eski dininin mensuplarıyla olan ilişkileri bağlamında ele alınmıştır. İhtidalarda görülen sürecin, ihtida edenlerin hangi nedenlerle din değiştirdiklerinin ve ihtida ettikten sonraki durumlarının incelenebilmesi için başvurulacak ilk kaynak şüphesiz arşiv malzemeleridir. Osmanlı toplumundaki ihtida ile ilgili hadiselerin özellikle XIX. yüzyıl Osmanlı belgelerinde daha çok kaydedildiği görülmektedir. Başta Osmanlı Şer' iye Sicilleri olmak üzere Başbakanlık Osmanlı Arşivi'ndeki diğer analitik sisteme göre tasnifi yapılmış olan belgeler, bu alandaki araştırmalar için önemli bilgiler ihtiva etmektedirler. Son yıllarda hız kazanan bu alandaki araştırma ve çalışmalarda genel olarak ihtida olaylarının tarihi ve toplumsal yönlerinin de ele alındığı görülmektedir. Ancak ihtida vakıalarının belgelerde nasıl ifade edildiği, ihtida etmenin başka hangi kelime terkipleri ve deyimlerle kaydedildiği ne ilişkin olarak belgelerde yer alan ifadeler bir bütünlük içinde ele alınmamıştır. İşte bu çalışmamızda belgelerde kullanılan ihtidaya dair çeşitli kavram ve deyimler tespit edilmeye ve bunların ortak bir anlamda, ancak hangi farklı formlar içinde kullanıldığına belgelerden örnekler verilmeye çalışılmıştır.

---