Ortaoyunu, dört-bir yanı fırdolayı seyircilerle çevrilmiş bir meydanda, belli bir konunun kanavasına uyularak, fakat herhangi yazılı bir metne bağlı kalınmadan, canlı oyuncularla oynanan doğmaca [=irticali, tuluatlı] bir oyundur. Bu oyun, belli bir vakanın çevresinde örülmüş çalgı, şarkı, raks, taklit ve konuşmalardan birleşiktir. XIX. yüzyılın ikinci yarısıyla XX. yüzyılın ilk çeyreğinde kesin biçimini gördüğümüz ortaoyununun hangi tarihte başladığı açık-seçik belli değildir. Yakın zamanlara kadar, bu oyunun "ortaoyunu" adıyla anılışı gözönünde bulundurularak, XIX. yüzyılda ortaya çıktığı görüşü ileri sürülürdü. Ancak, hiçbir sanat türünün birdenbire son biçimini almadığını, yüzyıllar boyunca birtakım değişikliklere uğrayarak yavaş yavaş geliştiğini gözönünde tutarak, ortaoyununun da aynı yoldan geçmiş olması gerektiğini düşünmek yerinde olur. Nitekim Ahmet Rasim'in, dipnotumuzda adı geçen makalesinde, III. Selim'in (hük. 1789-1807), II. Mahmud'un (hük. 1808-1839) "Gidiş" ve "Eğleniş" vekayinamelerinde ortaoyununun adının bile anılmadığını, bu oyunun Abdülaziz devrinde (1861-1876) "revaç bulduğu"nu (s. 67) söylemesine karşılık, Fuat Köprülü, Hafız Hızır İlyas'ın II. Mahmud devrinde, Enderun'da bulunduğu 1227-1246 [=1812-18309 yıllarına ait 19 yıllık olayları anlatan Vekayi-i Letaif-i Enderun adlı eserine ilgiyi çekip orada anlatılan olaylara işaret ettikten sonra, XIX. yüzyılın ilk çeyreğinde "çok mükemmel bir ortaoyunu karşısında bulunduğumuzu' belirterek, Ahmet Rasim'in III: Selim ve II. Mahmud devirlerinde ortaoyunu bulunmadığı iddiasını çürütmüş; daha da ileri giderek, Evliya Çelebi'nin (1611-1682)sözünü ettiği oyun kollarını da ortaoyunu saymış; ayrıca tarihçi Raşid'in 1703 ayaklanmasını anlatırken bir benzetme öğesi olarak kullandığı Yazıcı Oyunu'nu da hatırlattıktan sonra "bu halk temaşasının XVII. yüzyıl başlarından beri herhalde var olduğunu' ileriye sürmüştür…

---