Osmanlı Devleti'nin ekonomik düzeni, toplumsal dönüşüme öncülük edebilecek bir burjuva sınıfının oluşumuna izin vermiyordu. Ekonomiye imtiyaz esaslarına göre tesis edilmiş bir tarımsal düzen yön veriyordu. Mülkiyeti devlete ait olan topraklar, devlete üstün şekilde hizmet etmiş kişilere, karşılığında asker yetiştirmek üzere veriliyordu. Mülkiyet hakkı bir yana, toprağı işleme hakkının dahi babadan oğula geçemediği bu koşullarda, toprak mülki yetini elinde tutan devlet, kapitalist gelişme olasılığım daha baştan ortadan kaldırmış oluyordu. Has, tımar ve zeamet kategorilerine göre vergilendirilmiş ve bölünmüş bir toprak rejiminde, sanayiye aktarılacak nitelikli bir "artık değer" yaratılamadığı için Batı Avrupa sanayileşme modellerinin Osmanlı toplumunda uygulanması ve hayat bulması oldukça zordu. Mustafa Kemal ve arkadaşları, yeni bir ideoloji ve ülküyle yola çıktıklarında, aslında bir anlamda "yoktan var olma mücadelesine" girişmişlerdi. 87 yıl önce Türkiye Cumhuriyeti'ni kuranların önündeki tek hedef, iflas etmiş ekonomiyi düzeltmek ve sanayileşmiş bir ülke inşa etmekti. Cumhuriyet'in gelişmesinin ve kalkınmasının önündeki en büyük engel iç ve dış borçlardı. Osmanlıdan kalan 86 milyon liralık Düyun-u Umumiye borçları ve savaş tazminatları, Cumhuriyet'in belini büküyordu. 1924 bütçesinin 7,5 katı olan bu büyük borç, ülke kalkınmasının önündeki en büyük engeldi. Ülkede sanayi yok gibiydi. Tarımsal üretim, dünya savaşı ve Milli Mücadele döneminde büsbütün gerilemişti. Demiryolları, elektrik ve ulaştırma ağıyla, İstanbul ve İzmir limanlarım işleten yabancı şirketler, ekonomideki yerlerini koruyorlardı. Dolayısıyla, Cumhuriyet'in bir an önce sanayileşmiş ülkeler karşısında acilen bir şeyler yapması gerekiyordu.

---