Duygularımızın hususiyetine bizlerden çok yabancılar eğilmişlerdir. Biz kederi sevince tercih eden bir millet miyiz? Fazla mı ciddiyiz? Hadiselerin huzur payının sınırlarını daraltır da, endişelerin hududunu genişletir miyiz? Neden evlerimizin içinden neşeli gülüşlerin aksileri dışarıya taşamaz? Bu teşhislerde mi hata vardır veya Türk'ün bilhassa yüzyıl önceki yaşantısı kalın duvarların ve kafeslerin ardında olduğu için mi böyle zannedilmiştir. Üçünü Sultan Ahmet'in Saltanatı zamanında 1716'da, kocası İngiliz Büyükelçisi Lord Edward Vortley Montagü ile İstanbul'da gelen, Harem hayatının iç yüzünü görerek ölümden bir yıl sonra 1763'de neşredilen meşhur Şark Mektupları ile büyük ün yapan Leydi Mari Montagü şöyle diyor: "Osmanlılarda aile ve fert hayatı, bu muhteşem İmparatorluğun esas unsurunu teşkil eden Türklerde mizaç ve karakter değişikliğini zorlamış. Osmanlı içtimai nizamında ciddiliğin şekille alakalı tecellileri var. Mesela ben Fatma Sultan'ın sarayına gittiğim zaman, Sultan; yaşlı halasının yanında başka bir insandı. Ev içinde neşelenmek için çağrılan hokkabaz ve karagöz göstericilerine yüksek sesle gülebilmek bile ancak kendi çağdaşlarının bulundukları yerlerde mümkün oluyor. Fakat kadınlarda olsun, erkeklerde olsun, topluluk eğer yaş ve mevki bakımından uygun ise, o şekli ciddilik yerini hemen canlı ve coşkun neşeye bırakıyor. Boş zamanlarda okunan el yazması kitaplar içinde latifeler, şakalar, hoş fıkralar olanlarını bilhassa yaşlıların görmeyecekleri yerlere saklıyorlar. Fakat onları o kadar seviyor ve benimsiyorlar ki, içindekilerini ezberden biliyorlar. Osmanlı payitahtında matbaa yok... Tabi ki gazetede yok... Bizdeki hayatı neşelendiren ve muayyen zamanlarda çıkan mecmualar bilinmiyor bile. Türk musikisi iki kısım: Büyük konaklarda dinlediklerim ağır ve hüzün verici melodiler. Fakat halk daha çok neşeli, hareketli parçaları seviyor ve beğeniyor. Sık sık tebessüm ediyorlar ve anlattıklarının karşılarındakinde alaka uyandıracak, merak ve zevkle dinlenecek olarak alabilseler nasıl değişecekler..."

---