Osmanlı Devleti'nin uzun çözülme sürecinin başlangıcı XIX. yüzyıl başlarına kadar geri götürülebilir. Geleneksel Osmanlılık siyasetinden vazgeçilmiş ve Batılılaşma devresi açılmıştır. İmparatorluğun bu yüzyılda karşılaştığı sorunların asıl kaynağı siyasi olduğu gibi, çözülme süreci de temelde siyasi niteliktedir. Belirli bir Batılı gücün yedeğinde girilen ve birbiri ardı sıra gelen harici savaşlar bunun bir başka görüntüsüdür. Öte yandan Batılı devletlerin müdahaleleri sonucu iç sorunlar da büyümüştür. Mora ve Girit ayaklanmalarının peşinden Yunanistan'ın bağımsızlığını kazanması Osmanlı'nın bütün bir yüzyıl boyunca karşılaşacağı ve çözmekte büyük güçlükler çekeceği sorunların ilk örneğidir: Devletin gayrimüslim tebaasının ulusçu eğilimlerle ayrışması. Yunan bağımsızlığı diğer uluslar için de bir model oluşturmuştur. "iyi niyetli" çabalarla girişilen Tanzimat da soruna çare olamayacaktır. Batılı devletlerin Balkanlardaki kışkırtma ve müdahalelerinin ardı arkası kesilmemiştir. Sorunun kaynağı dizginsiz Batı yayılmacılığıdır. Sorun Batı sorunudur, ama Osmanlı bu açmazdan kurtulmak bir yana, Batı dengeleri içinde rol üstlenerek ve Batılı güçler arasındaki çelişkilerden yararlanarak varlığını sürdürmeye çalışmıştır. Böylece sorunları gittikçe büyüyen Osmanlı Devleti, Batı için Doğu sorununun en önemli maddesi haline gelmiştir. Yunanistan ve Mısır' da başlayıp bütün Balkanlara yayılan isyan, ayaklanma ve savaşlar xx. yüzyılın başlarına kadar sürmüştür. Art arda gelen Balkan savaşları ve ı. Dünya Savaşı, Osmanlı Devleti'nin -Çanakkale gibi önemli bir askeri-mevzi başarıya rağmen- Batı güçleri karşısında siyasi mahkûmiyetiyle sonuçlanmıştır. İmparatorluk, yüzyıla yayılan savunma savaşlarında bütün enerjisini tüketmiş, nihayet 1. Dünya Savaşı'nın sonunda, kendisiyle birlikte iki imparatorluğun (Avusturya-Macaristan ve Çarlık Rusyası) da sonunu getirecek gelişmeler içinde tasfiye edilmiştir.

---