Osmanlı Devleti'nin son yıllarında 4 kez şeyhülislamlık görevini üstlenmiş din adamı Musa Kazım Efendi, 1858 yılında Erzurum'un Pehlivanlı köyünde doğdu. Balıkesir'de Selahaddin Ali Şuuri ve Lutfi Efendilerden, İstanbul'da da Kazasker Eşref ve Hoca Şakir Efendilerden ders aldı. Müderrisliği döneminde Hukuk Mektebinde, Mektebi Sultani, Dar-ül Fünun ve Dar-ül Muallimin'de hocalık yaptı. 1907'de Bab-ı Fetha Tetkik-i Müellefat Başkatipliğine ve daha sonra da kurul üyeliğine getirildi. İttihat ve Terakki'nin bilim kuruluşunda yer aldı. II. Meşrutiyetin ilanından sonra (1908) İbrahim Hakkı Paşa, Mehmed Said Paşa, Said Halim Paşa ve Talat Paşa kabinelerinde dört kez şeyhülislam olarak görev aldı. I. Dünya Savaşından sonra, İttihat ve Terakkinin önde gelen öteki üyeleriyle birlikte tutuklanarak 15 yıl kürek cezasına çarptırıldı. Sürgüne gönderildiği Edirne'de 1920 yılında öldü. Musa Kazım Efendi, Sırat-ı Müstakim ve İslam gibi dergilerde yazdı. Yazmış olduğu telif kitapları dışında Şeyh Bedretiin'in Varidat adlı eserini Türkçe'ye çevirdi.

Bibliyografya

Usul-ü Meşveret ve Hürriyet (1908) İslam|da Cihad (1917), Sure-i İhlas ve Alak Tefsirleri (1918), Safvet'ül-beyan fi Tefsir'ül-Kuran (1919), Külliyat-ı Seyhülislam Musa Kazım (1920), Külliyat Dini ve İçtimai Makaleler (Haz.: Ferhat Koca -2002), Şeyhül'islam Musa Kazım Efendi'nin Hayatı ve Fetvaları (Doç. Dr. Ferhat Koca -2002)