Yakın çağ tarih kültür ve edebiyatının siyasi hadiselerle ilgisi, daha önceki devirlerle kıyaslanmayacak ölçüde fazladır. Bazen idari kadrolarda bulunmadığı halde siyasi kadrolara karşı giriştiği mücadele ile yeni oluşumlara zemin hazırlayan edebiyatçılarımızla (Mizancı Murad Bey, Ali Kemal gibi) karşılaştığımız gibi, eserleriyle devirlerine ayna tutan yazarlarımıza, şairlerimize (Süleyman Nazif, Halide Edip ADIVAR, Mehmed Akif ERSOY gibi) de sıkça rastlarız. Bir edebiyat ve kültür tarihi araştırmacısı olarak, edebiyatın, hedefi estetik heyecan olan meselelerle uğraştığı, yalnız kendisi için konuştuğu devreleri yanında, sosyal ve politik meselelerin hizmetine girdiği dönemlerin de incelenmesi gerektiğine inanıyorum. Elinizdeki eser, bu kanaatten doğmuştur. II. Meşrutiyetle birlikte, birdenbire ortalığı kaplayan dernek tabelalarının tam bir listesini verebilmek dahi bugün için mümkün değildir. Bunların çoğu İstanbul'da kurulmuş ve akis uyandıran, iz bırakan bir faaliyet gösteremeden kaybolup gitmiştir. II. Meşrutiyet devri dernekleri, çeşitleri itibariyle hayli zengin bir manzara arz eder. Bu çeşitlilik, siyasi hayata hâkim olmak isteyenlerden (Terakki ve İttihad Cemiyeti gibi) tutunuz, ekalliyet ırkçılığı yapanlara (Sırp Milli Teşkilat Cemiyeti, Başkim Cemiyeti gibi), ticari hayatta etkili olmak isteyenlere (İstihlak-i Milli Cemiyeti, İstanbul Tüccar Cemiyeti gibi), kadınlar için kurulmuş olanlara (Nisvan Cemiyeti gibi), maarifle ilgili sahalara (Osmanlı Maarif Cemiyeti gibi) ve hatta yarış atlarının cinslerini iyileştirmek için kurulanlara (Islah-ı Nesl-i Feres Cemiyeti gibi) kadar uzanır.

---