Cumhuriyetin 29 Ekim 1923'de ilanından beri demokrasiyi gerçekleştirmek için üçüncü defa 1945'de tecrübesine girişilen ve halen gelişmekte olan çok partili rejimin ilk belirtilerini (1) takiben Teşkilatı Esasiye Kanunumuzun (2) bu yeni durum karşısında fonksiyonunu ne dereceye kadar gerçekleştirebileceği tartışılmaya başlanmıştır. Matbuat (3), Hür Fikirleri Yayma Cemiyeti (4), İstanbul Hukuk Fakültesi Mukayeseli Hukuk Enstitüsünün (5) bu hususta yaptığı anketlere verdikleri cevap ve tetkikleri ile ilim adamları ve aydınlarımız kanaatlerini açıklamışlardır. Bu cevap ve tetkiklerden, yürürlükte olan Anayasamızın ihtiyaçları tatmin edemediği kanaatinin hemen herkes tarafından paylaşıldığı anlaşılmaktadır. Bu inanç, iktidar ve muhalefette bulunan siyasi partilerce de benimsenmiştir. Nitekim Millet (6) ve Hürriyet (7) Partileri programlarında Anayasanın tadilini birer hedef olarak zikretmiş idiler. Zamanın Reisicumhuru ve iktidar partisinin gerçek lideri İsmet İnönü, 1950 seçimlerinden evvel Kırıkkale'de verdiği nutukta Esas Teşkilat Kanununun tadilini Cumhuriyet Halk Partisinin (C.H.P.) gayelerinden biri olarak "önümüzdeki devrede bir büyük işimiz, yeni bir Anayasa ile Devletimizin demokratik, medeni teşkilatının eksiklerini tamamlamağa çalışmak olacaktır" (1) diye belirtmiştir. Demokrat Parti (D. P.) Başkanı Adnan Menderes "uzun zamandan beri bahis konusu olan Anayasa tadilleri için hazırlıklara başlanması ve 1958 seçimlerinden evvel behemehal bu tadillerin tahakkuk ettirilmesi lazımdır kanaatindeyiz" (2) diyerek 1955 Aralık ayında kurduğu 4. cü hükümetinin programında Esas Teşkilat Kanununun tadiline yer vermiştir...

---