(1. Ciltten devam) İnceleme alanımız; Milli Mücadelenin savaşına sahne olan ve onu gerçekleştiren Anadolu ile uzun yıllar Osmanlı İmparatorluğuna aydın-önderler sağlayan, Milli Mücadele önderlerinin de kültür yönünden en büyük kaynağı olan İstanbul'dur. İstanbul ve Anadolu bir bütün içerisinde birbirine ters düşen, ülkenin en önemli çelişmelerinden birini yaratan iki yöredir. Biz Anadolu'yu birinci bölümde 'Direnen Anadolu' başlığı altında çeşitli toplumsal ve ekonomik özellikleriyle birlikte ele alıyoruz. Bu arada Anadolu'nun değişik bölgelerini İstanbul'la karşılaştırma olanağım sağlayacak bir tablolama düzeni içerisinde çalışmaya çaba gösterdik. İstanbul'u ise; bir yandan aydınların genel yapısı, öbür yandan savaş ve ateşkes yıllarındaki görünümünü yansıtan sayısal bilgilerle ortaya koymaya çalıştık. Mümkün olan en geniş oranda istatistik bilgileri kullandık. Osmanlı İmparatorluğunda değişik konular için güvenilir ve de geçerli istatistik dizilerini bulmak kolay değildi. Devlet salnameleri ve il salnameleri gerek tanımlar, gerekse kapsam yönünden bir tutarlılık göstermektedir. Öte yandan sayısal bilgilerin derlenmesinde kullanılan yöntemler, çoğu kere, bilimsel olmaktan uzaktır. Bütün bu nedenlerden ötürü bir yandan yerli, öte yandan yabancı kaynaklardan elde edilen bilgileri karşılaştırmaya elverişli, tutarlı tablolar haline koymak uzun bir zamanı gerektirmiştir. Sonuçta Milli Mücadelenin başlangıcında Anadolu ve İstanbul'un toplumsal ve ekonomik niteliklerini, mümkün olan bir güven düzeyinde sunan bazı tablolar meydana getirilmiştir. Bu çalışma ilk gözlemde kuru, olayların dışında bir takım konuları kapsayan bir inceleme izlenimini uyandırır. Oysaki Milli Mücadeleyi ve ondan sonraki dönemi, toplumsal ve ekonomik yapının bütün gerçeklerini anlayabilmek için bu sayısal bilgilere her şeyden fazla gereksinim vardır. İncelememize temel olan bütün yapıtlar kaynakçada toplu olarak sunulmuştur. Diğer yandan bölge ve illere göre tablolar düzenlenirken 1908'den önceki vilayet ve sancak teşkilatları esas alınmıştır. 1910'dan sonra "müstakil liva"lar kurmak suretiyle yönetim bölümlenmesinde çok büyük değişiklikler olmuştu...

---