" … Durum ve genel görünüm: Osmanlı devletinin içinde bulunduğu topluluk, genel savaşta yenilmişti. Osmanlı ordusu her yanda zedelenmiş, koşullan ağır bir ateşkes anlaşması imzalanmış. Büyük savaşın Uzun yılları içinde ulus yoksul ve yorgun bir durumda. Ulusu ve ülkeyi genel savaşa sürükleyenler, kendi hayatlarının endişesine düşerek, ülkeden kaçmışlar. Padişah ve halife olan Vahdettin, soysuzlaşmış, kendisini ve yalnız tahtını koruyabileceğini düşündüğü alçakça önlemler araştırmakta. Damat Ferit Paşa'nın başkanlığındaki hükümet; güçsüz, onursuz, korkak, yalnız padişahın isteklerine uymuş ve onunla birlikte kendilerini koruyabilecek herhangi bir duruma boyun eğmeye hazır. Ordunun elinden silahları ve cephanesi alınmış ve alınmakta... " Mustafa Kemal ünlü söylevine yukardaki sözlerle başlar. 19 Mayıs 1919'da, ülkenin siyasal durumunu böyle tanımlar. Milli Mücadele süresince gelişen olayları, uygulanan taktiği bu görünüm üzerine kurar. Ülkenin genel görünümünü o günlerdeki iç ve dış olaylar açısından belirleyen bu satırlarda sorunun temeline inen bir yargı vardır: " ... Millet yorgun ve yoksul bir durumda." Genel görünümü nitelemek için sıralanan diğer olaylar bu yargı yanında sadece düzeyde görünen bir hareketler dizisi olmaktan ileri gitmemektedir. Hepsinin temelinde o altı kelimelik yargı yatmaktadır. Gelecekte, bağımsızlık için verilecek savaşta uygulanacak taktik gene bu yargının gerçeklerine dayandığı ölçüde geçerli olacaktır. Söylev'de küçük bir cümlecikle anlatılan şey, Milli Mücadeleye sahne olacak ülkenin toplumsal ve ekonomik durumundan başka bir şey değildir. Bu incelemede, Mustafa Kemal'in kısa bir cümleyle değindiği bu sorunun, eldeki istatistik verilerinin de yardımıyla bütün özelliklerini kapsayacak bir biçimde ortaya konmasına çalışılacaktır. (Devamı 2. Ciltte)

---