KIRIM MUHAREBESİ VE NETÂYİGİ
Harbin Esbâb ve Suret-i Zuhuru
1270 sene-i hicriyesinde (1854) Devlet-i Aliyye ile Rusya Devleti beyninde meydan-i zuhûre gelip, Fransa, Ingiltere, ve Sardinya devletlerinin iştirâkiyle bir harb-ı umumî halini iktisat» ve Paris Muahede-i meşhûresini intaç etmiş olan Kırım Muharebesi, taassup, taazzum, tecebbür ve ihtirâsın muhassa-lasıdır. Kudüs’de bir cemaat-i hıristiyaniyye elinde bulunan bir kilisenin hakk-ı tasarruf ve ziyaretine diğer bir cemaatın iştirâk edip etmemesi, ve kilise kapusu anahtarının bir veya diğer cemaat ruhbanı elinde bulunması, ve kibr u azametiyle müştehir eski bir imparatorun hükûmdarân zümresine yeni karışan bir imparatora “Kardeşim” hitabında bulunmağa adem-i tenezzül ve anın da bundan teessür göstermesi, ve tevsi’-i nfemâlik emelinde bulunan bir devletin tezahür eden ihtirasâtı diğer bir devletin menâfi-i âtiyesince endişeyi mûcib olması, ve sahib-i mülk olan devletin de iki tarafın tazyikatı arasında dürüst bir hatt-ı hareket ittihaz edemeyerek bocalaması, şark ve garb devletlerini birbirine düşürmüş ve muharebe meydanlarında gülle, kurşun, hastahk, ve soğuk yüzünden ikiyüz elli bini müte-câviz nüfus-i beşeriyye hâk-i helâke düşmüş, neticesi ise kuru bir şöhretten ibâret kalarak sıfıra munkalib olmuştur...
 

---