Chicago Üniversitesinde doktora tezi olarak yapılan çalışma 2002 yılında basılmıştır. Fortna, kitabını Amerika ve diğer batı ülkelerinde Osmanlı üzerine yapılan çalışmalar ve İstanbul'daki birinci el kaynaklardan hareketle meydana getirmiştir. Özellikle Osmanlı arşiv kaynaklarının ve birinci el eğitim dokümanlarının kullanılması eseri hayli değerli kılmaktadır. Yazar alışılmışın dışında malzemeler kullanmıştır. Öğrenci dilekçeleri, vilayetlerden gelen eğitim raporları, günlükler, haritalar, ders kitapları, okul binaları ve mimari özellikleri, binalardaki süslemeler ve simgeler ile ahlâk kitapları kaynak olarak kullanılmıştır. Bu türden kaynakların kullanımı oldukça önemli ve zor bir istir. Zira söz konusu kaynakların imparatorluk coğrafyasındaki dağılımı ve bunlara ulaşarak değerlendirilmesi bireysel olarak hayli zor görünmektedir. Ancak farklı alanlardan, tarihlerden ve coğrafyalardan yapılacak etkili, geçerlik ve güvenirliği yüksek ve sağlam bir seçim dönemin genel fotoğrafını yansıtmak açısından başarılı olabilir. Fortna bu zorluğu büyük ölçüde basarmış görünmektedir. Kitabın amacı ve islenen temel konular hakkında yazar ilk bölümlerde uzun açıklamalar yapmıştır. Buna göre, yazar öncelikle II. Abdülhamid dönemi eğitimin, batılılaşma ve modernleşme gibi süreçlerde geniş ölçüde önceden belirlenmiş rolüne dair varsayımların çoğunu aşamalı olarak soymaya çalışmaktadır. Önceden yararlanılmayan çeşitli kaynaklar, arşiv malzemeleri, disiplin tutanakları, gerçek yasam öyküleri ve sınıf haritaları, atlaslar, ders kitapları gibi malzemeler gözden geçirilmiş ve yaklaşımları karşılaştırmalı bir çatı üstüne kurulmaya çalışılmıştır. Ona göre, Osmanlı okulları Asya'nın çeşitli bölgelerindeki benzerleriyle, tıpkı Batı Avrupa ülkeleriyle olduğu gibi benzerlikler göstermektedir. Hepsinden önemlisi, dünya genelindeki çağdaş eğitim sistemleriyle arasında büyük benzerlikler vardır...

---