Makina Elemanları Cilt VI
TOLERANSLAR VE ALIŞTIRMALAR
İmal edilen aynı biçimdekı parçalann boyutları hiç bir zaman tam aynı ölçüde olamazlar. İşçinin hatası, tezgâhın boşluğu, kesici aletin düzgünsüzlüğü, eğilmesi veya aşınması parçaların boyutlarının farklı olmasına neden olur.
Çok kaba işçilikte, aynı boyutta imal edilen parçalarda 1, 2 santimlik ölçü farklarına rastlanabilir. Ancak işçilik ne kadar ince, takım tezgâhları ne kadar hassas , kesici takımlar ne kadar düzgün olursa olsunlar, imal edilen parçalarda yine de bir kaç mi kronluk (1 um - 0,001 mm) ölçü farkları meydana gelir.
Tek olarak kullânılacak parçalarda bu ölçü farklarının pek önemi yoktur, Ancak birbirine geçecek parçalarda, örneğin bir yatak zarfına geçecek olan bir milde bu ölçü farkları büyük önem kazanırlar. Örneğin ölçü farkları nedeniyle bir mil yatak zarfına sıkı girerse mil sıkışır ve dönmez, aksine fazla boşluklu geçerse düzgün olmayan sallantılı bir şekilde çalışır.
Tekniğin henüz gelişmekte olduğu bir devirde birbirine geçecek olan bu gibi parçalar kabaca imal edildikten sonra eğelenerek ve zımparalanarak birbirlerine alıştırılırlar ve beraber çalışmaya uygun boyutlara getirilirlerdi. Yurdumuzda makina imal eden bir çok ufak ve orta atelyeler bu yöntemi hala uygulamaktadır...
İmal edilen aynı biçimdekı parçalann boyutları hiç bir zaman tam aynı ölçüde olamazlar. İşçinin hatası, tezgâhın boşluğu, kesici aletin düzgünsüzlüğü, eğilmesi veya aşınması parçaların boyutlarının farklı olmasına neden olur.
Çok kaba işçilikte, aynı boyutta imal edilen parçalarda 1, 2 santimlik ölçü farklarına rastlanabilir. Ancak işçilik ne kadar ince, takım tezgâhları ne kadar hassas , kesici takımlar ne kadar düzgün olursa olsunlar, imal edilen parçalarda yine de bir kaç mi kronluk (1 um - 0,001 mm) ölçü farkları meydana gelir.
Tek olarak kullânılacak parçalarda bu ölçü farklarının pek önemi yoktur, Ancak birbirine geçecek parçalarda, örneğin bir yatak zarfına geçecek olan bir milde bu ölçü farkları büyük önem kazanırlar. Örneğin ölçü farkları nedeniyle bir mil yatak zarfına sıkı girerse mil sıkışır ve dönmez, aksine fazla boşluklu geçerse düzgün olmayan sallantılı bir şekilde çalışır.
Tekniğin henüz gelişmekte olduğu bir devirde birbirine geçecek olan bu gibi parçalar kabaca imal edildikten sonra eğelenerek ve zımparalanarak birbirlerine alıştırılırlar ve beraber çalışmaya uygun boyutlara getirilirlerdi. Yurdumuzda makina imal eden bir çok ufak ve orta atelyeler bu yöntemi hala uygulamaktadır...