Lozan Konferansı'nı yazmak yirmi yıldan beri özlemini çektiğim bir emeldi. Osmanlı İmparatorluğu'nu tasfiye ederek yeni Türk Devletini kuran tarihi olayın nasıl cereyan ettiği hakkında - inanılmaz görünür - tek kitabımız olmaması, gönlümdeki arzuyu kamçılayarak onu memlekete karşı bir ödev haline getirdi. Lozan Konferansı'nı kavrayabilmek için "Mudanya Mukavelesini' - ve daha geriye bakarak - Batı Devletleri'nin Gazi Mustafa Kemal'e adam gönderip barış isteyişlerini, anlaşma zorunda kalmalarının sebebi olarak kurtuluş zaferini, nihayet bütün imkânsızlıklara rağmen o zaferi doğuracak bir ıstırap psikolojisi içinde kavrulmuş Türk Milleti'ne Osmanlı İmparatorluğu'nun son üç yüz yılı boyunca Batı Devletleri'nin neler çektirdiklerini bilmek gerekir. Ancak böyle genel bir kavrayış, İsmet Paşa'nın Lozan'da Osmanlı İmparatorluğu adı verilen hangi cesedi gömmüş ve hangi çapta bir memleket yaratmış olduğu üzerine fikir verebilir. Bu kitabı yazarken, okuyucu olarak, daha çok İstiklal Savaşı yapılırken henüz doğmamış ya da henüz doğmuş olan, mesela kendi oğlum gibi, bugünün ve yarının genç nesillerini düşündüm. Onun için bir efsaneyi andıran Büyük Türk mucizesini, bir çeşit hikâye, bir çeşit yazılı filim gibi anlatmaya çalıştım. Bu bakımdan, kitap, Lozan Konferansı'nın resim yerine yazı kullanılmış bir çeşit "Projection"u sayılabilir. Filim, Türk Milleti'nin geniş hayal perdesini kaplayıp taşan canlı bir levha halinde, Mustafa Kemal'in, atlılarının başında, yanan İzmir'e girmesiyle başlar; kaçan bir ordunun bozgun manzarası gözlere dehşet verir. Bir elçi gelir. Türk Başbuğu'ndan barış diler. Derken, zırhlı gemilerine binerek İstanbul'dan Mudanya'ya koşan yabancı kumandanlarının düşünceli yüzlerini ve savaş meydanından gelen İsmet Paşa'nın, ahşap bir evde, kendilerine Türk Ordularını durdurmanın şartlarını kabul ettirişini seyrederiz. Az sonra, bir padişahın gece yarısı bir düşman zırhlısına binerek sarayından kaçtığı görülür. Bir vatan haini İzmit'te linç edilir.

---