Bu kitap, okununca görülecektir ki, bizim için ehemmiyetli, o derecede kıymetli ve faydalıdır. 1808 den 1858 yılına kadar süren yarım asır içinde çeşitli aralıklarla İngiltere hükümetini Osmanlı devleti nezdinde temsil etmiş olan Stratford Canning'in resmi ve hususi yazılarına dayanılarak Stanley Lane Poole tarafından yazılmış ve 1888 de Life of Lord Stratford de Redcliffe adı altında kitap olarak yayınlanmıştır. Asıl metin, İngiltere Büyük Elçisinin bütün hayatını içine alır. Oğlum Can, bu büyük kitabın, ancak Türkiye'ye ait olan parçalarını seçip dilimize çevirmiştir. Bu itibarla doğrudan doğruya Canning'in eliyle yazılmış bir hatıra sayılamaz. Lane Poole, resmi ve özel yazıları dikkatle incelemiş, onları olaylarla belgeleyerek yeni baştan dökmüştür. Kitap, bu bakımdan o devrin özetlenmiş bir tarihi addedilebilir. Kitabın incelenmesine geçmeden önce hatıraları konu olarak alınmış olan Canning'in hayatı hakkında kısaca bilgi verelim: Canning, Londra'da Clement's Lane'de 4 Kasım 1786 da doğmuş. Babası, Stratford Canning'dır, George Canning'in amcası olur. Asil olmayan Patrick ile evlendiği için veraset haklarından mahrum edilmiş ve bizim konumuz olan oğlu altı aylıkken ölmüştür. Canning, Eton'da okumuş ve yeğeni, George Canning'in kendisine Hariciye nezaretinde bir iş vermesi üzerine Cambridge Üniversitesinde iki sömestr tahsil gördükten sonra oradan ayrılmıştır. 1808 de İstanbul Büyük Elçisi Robert Adair'in yanına birinci kâtip atanmış; Adair 1810 da Viyana'ya nakledilince, Canning Maslahatgüzar olarak İstanbul'da kalmış; 1812 Mayısında Türkiye ile Rusya arasında Bükreş antlaşmasının akdine önayak olarak, Rusya'nın Napoleon akınını önlemesine yardım etmiştir. Canning, Osmanlı İmparatorluğunun taksimi maksadıyla Napoleon tarafından hazırlanan planı açıklamak suretiyle Türkleri kesin harekete sevketmiştir. Aynı yılın Haziranında iç politikada yer almak gayesiyle İstanbul'dan ayrılmışsa da Castereagh kendisine muntazam bir maaş bağlamak suretiyle nezaretten kopmamasını emniyet altına almıştır... Hasan-Ali YÜCEL

---