Kümelenme günümüzde tam bir modaya dönüşmüştür demek abartı olmayacaktır. Gelişmiş ülkelerde kendi özel koşullarında ve çoğunlukla kendiliğinden ortaya çıkan kümelenme ülkemizde özellikle 2000'li yıllardan sonra hem merkezi hükümet hem de yerel aktörler tarafmdan benimsenerek kabul görmüştür. Ancak benimseme daha çok biçimsel olmuştur. Başarılı bir bölgesel kalkınma modeli olduğuna dair inanç, yerel ve ulusal politikalarda sıkça zikredilmesine ve yönetici ile bürokratların bu hususu dillerinden düşürmemesine yol açmıştır. Kalkınma ajanslarının aşamalı kuruluş sürecini tamamlaması ile kümelenme furyası daha da hız kazanmıştır. Hâlbuki Türkiye'nin bölgesel kalkınma deneyimi azdır ve politika araçları tasarlamada ve uygulamada başarılı bir sicile sahip değildir. Bu nedenle kümelenme kurtarıcı ve kolay uygulanır gibi algılanmıştır. Tıpkı bir komut gibi: "kümelenin!". Ne var ki Batılı gelişmiş ülkelere ait kümelenme deneyimi çoğu zaman yeniden türetilebilir veya kopyalanabilir değildir. Tüm bunlar kümelenmenin Türkiye için uygun bir bölgesel politika aracı olmadığını değil, üzerinde düşünülmesi ve teknik analizlerle desteklenerek kaynakların tahsis edilmesi gereken bir araç olduğunu hatırlatmaktadır. Üstelik bazı kaynaklarda da zikredildiği üzere Kapalı Çarşı dünyadaki kümelenme örneklerinin ilkleri arasında yer almaktadır. Bu açıdan yaklaşıldığında ekonomi kültürümüzün ve davranışlarımızın ilişki geliştirmeye müsait olduğu dolayısıyla kümelenme ve ağbağlaşma (network) için uygun bir iklimin var olduğu iddia edilebilir. Örneğin sosyal sermaye tartışmaların İngiltere    yerine İtalya'da başlaması tesadüf olamaz. Ama ülkemiz için kümelenmeyi nasıl düşüneceğimizi tasarlamak ve teknik kapasitemizi geliştirmek durumundayız...

---