İstanbul Ali Ticaret Mektebi Kooperatifçilik hocalığına başladıktan sonra nazari ve hukuki malumattan ziyade memleketimizde bu meselenin hazırdaki halini ve yarın nasıl bir cereyan alabileceğini tabiatı ile tetkike mecbur oldum. Esefle hemen itiraf edeyim ki Türkiye'miz kooperatifçilik itibarıyla bugün pek geridedir. Bunun muhtelif sebeplerinden biri sermayesizlik olsa da her halde en mühimleri. a- Halkın cehalet ve ürkekliği. b- Hükumetin himaye etmemesidir. Bizimki gibi fakir bir memlekette halkın yapacağı ilk hareket kooperatifçiliğe dört elle sarılmak olacaktı. Çünkü bize en muvafık olan terakki ve saadet yolu budur. Şunu itiraf edelim ki biz zengin, sermayeci, muhafazakâr, fertçi, hatta tam manasıyla burjuva bile değiliz. Biz disipline riayet eden, umumun iyiliği için şahsı menfaatini feda etmesini bilen, yaşamak için müşkülat çeken, her yeniliği Devletten bekleyen, tutacağı içtimai ve iktisadi yolu henüz bulamamış olan bir büyük milletiz. Askeri zaferlerle milli istiklalimize, inkılap ve tekâmüller ile siyasi idaremize, Cumhuriyete kavuştuk. Fakat henüz içtimai ve iktisadi inkişafımızı temin edemedik. Bir ziraat memleketiyiz diyorlar. 14 milyonluk nüfusumuzun yalnız 1,750,000 kadarı çiftçi. Yani 12 milyondan fazlası şehir ve kasabalarda yaşıyor. Fakat yine burjuva değiliz. İçtimai ananemizden ayrıldık. Garbe doğru gidiyoruz. Fakat iktisadımızın ne ananesi, ne esası ve ne de hedefi malum. Nereye gidiyoruz? Ne olmak istiyoruz? Bizimki gibi sermayesiz, ilim ve marifetsiz, itaatli, uslu, gayretli ve fedakâr bir millet artık daha ziyade başıboş bırakılamaz. Türkler politikacılıktan hoşlanmaz, her vakit ulularına itimat ve riayet eder. Bize siyasi hürriyetten ziyade iş, ekmek, kitap, sıhhat ve saadet lazımdır. Bize iyilik ve fenalık hep hükümetten gelir. Halkımız her vakit hükümeti takip etmiştir. Binaenaleyh iktisadi ve içtimaı hayatımızın esaslarını, hedefini tayin edecek, gösterecek olan yalnız Cumhuriyet idaresidir…

---