Bu anılar kitabını toparlayabilmek için pek çok kimseden yardım gördüm. İlk önceleri farkına varmayarak bilgi toplamaya başlamışım. Çocukluğumdan beri Leyla hanımla, Mehmet Ali bey dedemle, anneannem ile annem ve babam ile konuşur, sorar, soruştururdum. Onların anlattıkları hikâyeleri dinlerdim. Sonraları annemle epey beraber çalıştık. Leyla hanımdan kalan eski Türkçe anıları yeni Türkçeye annem baştan yazdı. Anneannem Feride hanımdan kalan şarkıları da annemle ve kayınvalidemle vakit buldukça okuduk, yeni Türkçeye aldık. Yusuf Razi beyin kızı Leyla Hayreden babasının "Evrakı-metrukesini" (terkedilmiş eski kâğıtlarını) bana verdi ve gene eski Türkçeleri kayınvalidem ile okuyarak yeni yazıya aldım. Vedat dayının oğlu Nihat Vedat Tek aile hakkında bilemediğim bilgi ve belgeleri bana vefatından evvel verdi. Kızıltoprak'ta köşkte çalışan bahçıvan ve ahçılarla konuşur, Anadolu insanının son Osmanlı döneminde çektiği çileleri dinlerdim. Açlık ve hastalıklar yanında devamlı harpler. Ahçı İdris, Kanal seferinde İngilizlere "yesir" düşmüştü. Bahçıvan Süleyman, Çanakkale'de süngü harplerine katılmıştı. Büyük dayım Yusuf beyden faydalandım. Hayrettin Hayreden, Sarıkamış'ta soğuktan gözleri donmuştu. Şoför Kenan usta, Ruslara esir düşmüş ve Sibirya'dan yürüyerek Türkiye'ye kaçmıştı. Babamın akrabası Ethem ağabey de Sibirya'dan nasıl kaçtığını anlatırdı. Ethem bey, Gülcemal vapuru çarkçıbaşısı olarak Amerika'ya gidişini de anlatırdı. Daha sonraları kayınpederim Korgeneral Kemal Doğan'dan Musul cephesinde İngilizlerle çarpışmalarını, Arapların arkadan vurmalarını dinlemiştim. Kayınvalidem de Irak cephesinde giydiği ve sırtından kurşun geçen ceketini göstermişti. Kemal Paşa, Atatürk ile 19 Mayıs'ta Samsun'a çıkanlar arasında. İstiklal Savaşı'nda Çukurova'da Fransız ve Ermenilerle savaşmış ve Sakarya harbinde topçu kumandanlığı yapmış, Yunanlılara nasıl soba borularını top gibi gösterip asıl topları başka yerlere mevzilendirdiklerini anlatırdı. Bakü işgalinde de bulunmuş. Bütün hayatı Osmanlı döneminin son harpleri ile geçmiş...

---