SÖZ BAŞI*

Kırım Tatarlarıma ilim tarihinde 20. asrın ilk yarısında Bekir Çobanzade gibi bir şahsiyetin yetişmesini, Noman Çelebicihan’ın (1885-1918) yazdığı “Haygidi Tatar Yaşları” adlı şiirinden alınan şu satırlar açıklamaktadır:
Haygidi tatar yaşları, okumaylar
Okusalar, kimseden kem kalmaylar,
İstanbul’da, Paris’te birinci bola,
Yaponlar da onlarğa yetalmaylar.
İ. Gasprinskî’nin 19. yüzyılın sonunda ileri sürdüğü maarifle ilgili fikirleri, 1905 senesindeki Rusya inkılabından sonra gelişerek büyük sayıda taraftara sahip oldu. “Tercüman”ın 20 yıl boyunca devam eden teşvikleri ile ilk Rusya inkılabının mahsulü olan ‘Yaş Tatar” cereyanının mensupları tarafından 1905-1906 senelerinde kurulan rüştiyeler, yeni usul mekteplerinin ilerlemiş şekilleriydi. Devlet sistemi içinde yaşanan Rusya’nın hâkimiyeti zaman içinde rüştiyelerin kendi siyasetine bir darbe olduğunu fark ederek 1910 yılında bütün rüştiyeleri kapatmış olmasına rağmen, rüştiye hocalarının teşvikleriyle talebelerin bir kısmı Rus gimnaziyalarına bir kısmı da İstanbul mekteplerine gönderildi. İstanbul’a gönderilen talebeler arasında bir çoban oğlu Bekir Kurtvahap da vardı...

---