Jean Jacques Rousseau, insanlar arasında ilk defa hürriyet ve müsavatı yaymak isteyen insandır. Rousseau'nun dehası bilhassa hükümdarlara ve otokrasiye karşı milletlerin haklarını yüksek sesle müdafaa etmiş olmasından ileri geliyor. O, bu uğurda rahatını feda edercesine çarpıştı, kalemiyle hiç bir mücadeleden geri kalmadı, dostlarıyla düşman oldu, vatanı olan İsviçre'den kovuldu, çok sefalet çekti. Fakat kimseye boyun eğmeden, idealinden hiç bir şey feda etmeden, yoksulluk ve sefalet içinde öldü. Rousseau, kendi asrında yaşayan Diderot, Voltaire gibi filozoflara nasip olan servetin temin ettiği refahı tanımadı. O, isteyerek fakir kaldı, yakınlarına servet ve şöhret dağıtan hükümdarlara boyun eğmemek için sefaleti tercih etti.

---