Feroz Ahmad'ın daha önce İngilizce olarak The Young Turks (Oxford, 1969) başlığıyla çıkan eseri, 1971'de İttihat ve Terakki (Sander Yayınevi) adı altında Nuran Ülken (Yavuz) tarafından çevrilerek yayımlanmıştı. Uzun süredir mevcudu kalmayan kitabın şimdi arka arkaya iki basımı yapılmış bulunuyor. Bu, birçok yönden sevindiricidir. Bir kez, bilgimizi genişleten, aydınlatıcı bir eserdir. İkincisi, konu bizim için çok önemlidir. Türkiye, çağdaş dünyaya adımını 1908 ihtilali ile atmıştır. 18. yüzyıldan o zamana kadar yapılan yenilikler ıslahattı. 1908'den sonra yapılanların ise daha köklü şeyler olmasına binaen, başka bir isim alması gerekir; -dönüşüm, inkılap, devrim gibi. Cumhuriyetimizin kurucusu Atatürk dahi bu dönemde yetişmiş ve "tipik" ya da yönetici kadroya mensup bir İttihatçı olmamakla birlikte, 1908 ihtilalini yapan siyasal örgütün, İttihat ve Terakki'nin çatısı altında bulunmuştur. Bilindiği gibi Atatürk, mütareke dönemi salonlarından birinde Rahip Frew'dan İttihatçıları reddetmesi gerektiği yolunda bir telkinle karşılaştığında, bunu kabul etmemiş ve İttihat ve Terakki'nin yurtsever bir örgüt olduğunu söylemiştir. Nitekim İttihatçı önderlerin savaşla ilgili pek çok ve ağır sorumlulukları olmakla birlikte, İttihat ve Terakki'nin tabanı büyük ölçüde Müdafaa-i Hukuk hareketinin de tabanını oluşturmuştur. Ahmad'ın eserinin önemli bir yönü, ünümüze bir araştırma modeli koymasıdır. Uzun zaman tarihçiliğimiz, arşiv belgelerini sergileyip, basit yorumlamayla yetinme eğiliminde olmuştur. Ayrıca, son çağ tarihçilerimiz de çok kez yakın tarihle meşgul olmaktan kaçınmışlardır. Hatırlarım, 1960'larda İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Son çağ Tarihi kürsüsünde doktora yaptığım yıllarda, derslerde Sultan Aziz'den bu yana gelinmezdi. Yani yaklaşık yüz yıllık bir "mesafe konuyordu". Sina Akşin

---