insan hayatında vazgeçilmez bir yeri bulunan su, eski cağlardan beri dünyayı oluşturan dört unsurdan biri olarak kabul {dilmiş, bütün kültürler suyu bereketin ve temizliğin sembolü olarak görmüştür. İslam medeniyetinde de maddi ve manevi temizliğin aracı olan su, Osmanlı Devleti döneminde sanatla bütünleşerek kendi uygarlığını oluşturmuştur. Bu doğrultuda özellikle İstanbul, suyun medeniyete dönüştüğü bir sanat ve kültür abidesi haline gelmiştir.
Neredeyse her sokak başındaki çeşmeleri ve sebilleriyle, bentleri ve kemerleriyle, hamamları ve şadırvanlarıyla, havuzları ve su terazileriyle, sarnıçları ve kuyularıyla lüanbul; adeta suyun dans ettiği bir şehir olmuştur. Gerçekten de su, Fatih’in fethinden sonra İstanbul’u kuşatan ve fetheden yegâne medeniyettir.
Tarihi kayıtlara, dünyada en çok çeşmesi olan şehir olarak geçen Fdanbul’a suyun nakşedilmesinde; başta Osmanlı padişahları olmak üzere, hanım sultanlar, padişah kızları, sadrazamlar, paşalar, devlet erkânı ve imkânı olan herkes katkıda bulunmuştur. Özellikle günlük hayatın vazgeçilmez ihtiyacı olan sebil ve çeşmelerin inşa edilmesinde hayırseverler birbirleriyle yarışmışlar; doğanın en katı ve soğuk maddesi olan taş ve mermerleri döneminin mimari sanatıyla birleştirerek mükemmel abidelere dönüştürmüşlerdir. Bu hayırseverler; inşa ettirdikleri sebil ve çeşmeleri, birer sadaka-i câriye ve bânîsinin amel defterine sevap getiren daimi bir hayır kaynağı olarak düşünmüşlerdir.
İstanbul'daki çeşme ve sebillerin inşa ve tamirinde hanım hayırseverlerin azımsanmayacak bir payı vardır. Büyük kısmı hanım sultan veya padişah kızı olan bu hayırseverler, gerek Suriçi olan Fatih’te, gerekse bilâd-ı selâse olarak bilinen Eyüp, Galata ve Üsküdar’da, ayrıca Beşiktaş, Sarıyer, Beykoz gibi ilçelerin dört bir köşesinde çeşme ve sebiller inşa ettirmişler, bunun yanı sıra önceden yapılan ancak zamanla harabeye dönen eski çeşmelere de yeniden hayat vermişlerdir.
İstanbul’un 100’leri serisinin her bir kitabıyla bu müSles-na şehrin bir başka değerini sîzlere ulaştıran Kültür A. Ş. olarak, bu kez de İstanbul’daki hayırsever hanımların inşa ettirdiği çeşmeleri konu edinen ‘İstanbul'un 100 Hanım Çeşmesi” isimli eseri istifadenize sunuyoruz. Her biri büyük bir sevgiyle yapılan bu abidelerin tarihi miras içinde hak ettiği değeri bulmalarını umuyor ve keyifli okumalar diliyoruz.

---