Aleksandros Paspatis geniş Türk okur kitlesi için yabancı bir isimdir. Adını duymuş olanların çoğu da, 1877’de İstanbul’da basılan ve Bizans dönemi İstanbul’unun tarihi ve topografyası hakkındaki Bizantine Melete; Topografike ke İstorike adlı kitabından dolayı onu “bizantinolog” ve tarihçi olarak bilir. Oysa o Osmanlı dünyasının önemli hekimlerinden biridir ve İstanbul’da kırk yıl boyunca (1840-1882) hekim olarak hizmet etmesinin yanı sıra tıp, tarih, arkeoloji, dilbilim gibi birçok alanda eser vermiş çok yönlü ve araştırmacı bir kişiliğe sahip bir yazardır. Salgın hastalıklar, özellikle kolera üzerine öncü araştırmaları, Bizans hakkında iki kitabı ve hatırı sayılır sayıdaki makalesi, Çingeneler üzerine çalışmaları (Etudes sur les Tchinghianes: ou, Bohemins de l ’Empire Ottoman, İstanbul, 1870), Sakız diyalekti sözlüğü (To Xıaxöv r/.cjoadoıov/To Hiakon Glossarion, Atina, 1888) ve Yedikule Rum Hastanesi Hakkında Layiha (Ymjuvrjfia jteçı tov rgcümtcov NoookoluUov zojv Emd Elvoycjv İpomnima peri tu Grekiku Nosokomiu ton Epta Pirgon, Atina, 1862) yazarın zengin ve ilginç ilgi alanını yansıtır. Paspatis’in yaşam öyküsü de çalışmalan kadar ilginçtir.
Aleksandros Paspatis 1814’te Sakız’da doğdu (Sakız, Kasım 1912’ye dek Osmanlı toprağıydı). 1822’de Sakız ayaklanmasının bastırılması sırasında Osmanlılar tarafından esir alındı ve İzmir esir pazarında satışa çıkarıldı. Annesi tarafından satın alınarak kurtarıldı. Daha sonra bir yetim-öksüz kafilesiyle Amerika’ya gönderildi ve Amerikalı bir aile tarafından evlat edinildi. Yükseköğrenimini Massachusetts’teki Amherst College’de yaptı, 1831’de kolejden mezun olunca Piza ve Paris üniversitelerinde tıp okudu ve 1840’ta İstanbul’a yerleşti.
İstanbul’daki ilk görevi, bugün Balıklı Rum Hastanesi olarak bilinen, dönemin Yedikule Rum Hastanesi’nde cerrahi ve patoloji klinik şefliğiydi. Ardından 1851’den 1856’ya kadar hastanenin yöneticilik görevini üstlendi. Bu dönemde hastaneyle ilgili olarak, biriktirdiği kişisel deneyimlerine, keskin gözlemlerine ve Hastanenin kayıt defterlerinin verilerine dayanan layihayı kaleme aldı.
Paspatis 1882’de Atina’ya yerleşti, 1891 yılında vefat edinceye kadar Yunan sağlık kuramlarında çeşitli görevlerde bulundu.

---