Osmanlı İmparatorluğunun ilerleme çağında, ilim adamlarıyla devlet adamları, seccadeyle tezgâh ve medrese ile mektep, bir bütünün ayrılmaz parçaları hükmündeydi. Bunun için şehzade Mehmed, çocuk yaşta iken, Hacı Bayram Veli saraya girebilmiş, İstanbul'un fatihi olacak bu çocuğu keşfetmişti. Bu keşfe ve keramete Sultan ikinci Murad Han inanmış, oğlunun, çağ kapatan, çağ açan saltanatını görmek için tahtından feragat etmişti. Arif Nihat Asya: "Yürü hala ne diye oyunda oynaştasın? Fatih'in İstanbul'u fethettiği yaştasın!" diye 2l yaşındaki gençlere hitap eder. Akşemseddin'ini bulmayan gencin, fatih olamayacağını da nazara vermek istemişti. Evet Akşemseddin'siz Fatih, Fatihsiz de Akşemseddin düşünülemez. Nasıl ki ruhla ceset bir araya gelip insanın yaşamasına ve var olmasına vesile oluyorsa, aynı şekilde İstanbul fethinde Fatih Sultan Mehmed Han İstanbul fethinin maddi yönü, Akşemseddin de manevi yönü idi. Böylece Osmanlı bir vücut gibi ayağa kalktı. Bizans imparatorluğunun başına bir yumruk gibi indi. Hadis-i şerife mazhariyetini gösterdi, İslamiyet'i dünyaya duyurdu. O devirde Müslümanlar dünyanın en ileri teknolojisine sahipti. Barutu ilk defa topa tatbik etmiş, gemileri karadan yürütmüş, havan topları yapmış. Kasımpaşa deresinden ateş edip, haliçteki Bizans kalyonlarını batırmıştı. O devirde Müslümanlar her yere hak, hukuk götürdü. Müslümanlara saldırmamaları için, İslamiyet'e hakaret etmemeleri şartı ile her gayrimüslim (zımmi) sıfatı altında malından, canından, namusundan ve dininden emin bir şekilde yaşardı. Bulgarlar 450 sene, Yunanlılar 400 sene Osmanlı idaresinde kalmış, tarihleri boyunca sulh ve sükûn dolu günleri bu devirlerde yaşamışlar, memleketleri imar olmuştu. Örflerinde, adetlerinde ve dinlerinde serbestçe hareket etmişlerdi...

---