Eserin ikinci cildini meydana getiren metinler, İstanbul'un fethi esnasında bulunmayıp da, bir vesile ile öğrenen, yarattığı akisleri daha başka kişilere ve makamlara aktaran, malumatı ve bu arada resmi vazifesi bu devri yazmak olan kişilerin müşahedelerini bizlere duyurur. Kısa bir zaman sonra, bu sarsıcı haberi alıp da edindiği intibaları kâğıda döken müe1lifler kadar aradan uzun zaman hatta bir asır geçse bile ehemmiyetinden dolayı eserlerinde belirten tarihçi, edip ve sanatkârlara bu cilt içinde yer verilmiştir. Agostino Pertusi, eserini bir bütün olarak hazırlamış, hiçbir yerde birinci veya ikinci cilt tabirini kullanmamıştır. Fakat araştırıcıların veya istifade edeceklerin belki tek bir cildi ellerine alacaklarını öngördüğü için, şimdi tercümesini tamamlayabildiğim bu cilde 1. sayfadan başlatmış, ayrıca kullandığı kitabiyat listesini de tekrar etmiştir. Bir tek bu nokta eser için "2. cilt" kavramı getirmiş, ilmi eserlerin kaynaklarında böyle yer aldığı gibi meraklıları da eseri böyle tanımaktadırlar. Agostino Pertusi'nin eserini, İstanbul'un Fethinin 550. senesine denk getiremedim ise de, onun 25. ölüm yıldönümüne rast gelmesi, bu saygın âlimi bir kere daha hatırlamam mutlu bir netice yaratmıştır. Bu eserden sonra onun diğer araştırmalarını da dilimize kazandırmak, benim için zevkli bir vazife olacaktır. Eserin tercümesinde karşı karşıya kaldığım meseleleri sıralarken en başta elbette ki Türk müelliflerin eserlerinde meydana çıktı. Hazırlayan kendisi için yapılan veya bir batı diline tercüme edilen Türk müellifin satırlarını kendi lisanına çevirtmiş, böylece hoş bir şaşkınlık yaratabilecek durum ortaya çıkmıştır. Türk araştırıcıların elbette ki asıl metinlere müracaat edeceğini tahmin etmeme rağmen gene de bazı hallerde asıl metinlere yönelip, esas cümleleri aktarmak istedim ise de A. Pertusi temin ettiği metinlere göre mütalaa yaptığı ve notları da ona göre serpiştirdiği için, bir İtalyanca metni tercüme eder gibi davrandım. Özel isimler de benim için bazan mani yarattı: Avrupalı için bazı isimleri ve mahalleri bile kendi lisanlarına adapte etmek zor değildir…

---