Çoğu 18. yy. ve 19. yy.’larda fotoğraf yaygılaşıncaya kadar batılı gezgin ressamların desenlerinden yapılan ve oryantalizme veri sağlayan gravürler dışında çok az sayıda İstanbul'u konu alan gravür basılmıştır. Öyle ki bugün bile İstanbul’un tanıtımını, görev olarak üstlenmiş önemli kurumların vitrinlerini ve raflarını bunların kopyalanarak basılmaktan çizgileri belirsizleşmiş röprodüksiyonları süslemektedir.
Bartlett, Melling, Allom gibi sanatçıların yaptıkları bu gravürler, gezi yazılarına görsel dayanak oluşturan belge işlevi görmüş, oryantalist ressamlar için de; mekan, giyim-kuşam ve yaşam biçimi açılarından kaynak olmuştur. Temel amacı belgelemek olan bu gravürcülerin, kullandıkları tekniklerin getirdiği küçük ayrıştırıcı yanlar dışında plastik açıdan belirgin bir öznel yordamı olanından söz edilemez.
İstanbul’un yüzünü sanatçıların kendi iç aynalarından yansıtarak bakır ya da çinko bir plakaya kazımaları çok konuşulmuş ama bir türlü yaşama geçirilememiştir. Bu söylenildiğinde hemen Ercüment Kalmık'ın tümsek baskılarını. Aliye Berger’in çoğu monotip özelliği taşıyan tutkulu işlerini, Cihat Burak ustanın oldukça nüktedan, bazen didaktik, tarih bilinci taşıyan asitle kazılarını, elek baskılarını anımsayarak şaşırabiliriz. Kuşkusuz sanatsal üretimleri içinde İstanbul gravürleri de olan daha birçok sanatçımız vardır. Ama bir kitap oluşturmaya yöneldiğimizde yeterli sayıda yapıta ulaşamayacağımız da ortadadır.
Devrim Erbil belki de bu bağlamda ilk akla gelebilecek sanatçıdır. Kuşbakışı, kıpraşan çizgilerle İstanbul'un bitmez tükenmez enerjisini betimlerken anıtsal yapıları temel alarak geliştirdiği kompozisyonlarıyla, eski İstanbul gravürlerine de göndermede bulunur. Aydın Ayan'ın Eminönü’deki kuş yemcilerini konu alan, gravür sanatının nitel gereklerinin özenle gözetildiği asitle oymalarına da değinmeder geçemeyiz. İstanbul 2010 için proje yarışları başladığında, işin ucunda kazanç sağlamak da olunca akıllara ilk gelen; söz konusu eski gravürlerin tıpkı basımlarını yapmak (doğal olarak ortalıktaki röprodüksiyonlardan foto-gravür tekniğiyle) veya kazı teknikler bilen birilerine eski kartpostallardan kalıplar oydurtarak ya da bu işi CNC’de yaparak, küçük ölçekli satışı kolay olabilecek gravürleri bir zanaatkara çok sayıda bastırtmak oldu...

---