İlim tabiata ait bilgimizin bir fihristini yapmak ve bunu kullanmaktan ibarettir. Canlı mahlûklar arasında bu işi görebilen bir tek mahlûk varsa o da insandır. İnsan bu işi ta başından beri tabii sevk ile değil, belki zekâsı ile yapar. Tarihten evvelki devirlerde yaşayan insanlar arasında bir dahi, tutuşmuş olan bir ormandan eline geçirdiği alevli bir odun parçası ile mağarasının civarındaki ağaçları tutuşturarak hem ısınma ve hem de geceleri aydınlık hâsıl etme yolunu bulmuştur. Orman yangını ona avını kebap etmek yolunu öğretmiş olabilir. Pişmiş et ona daha tatlı geldiği gibi çiğ ete nazaran, daha dayanıklı görülmüş olabilir. Onun dehası ateşle avının kebabı arasında bir bağ bulmaktır. Kendi yaktığı ateşte, üzeri kille sarılmış, bir hayvan budunu pişirmesi tencerenin keşfine yol açmış olabilir. Ok yapmak üzere odun parçasının ucunu sivriltmeye çalışırken odunun ısındığını görmekle orman yangınına lüzum görmeksizin ateş yakmak imkânını göstermiş olabilir. Rasyonel düşünce kabiliyeti ona ateş ile ısı arasındaki bağın çözülmesine yardım etmiştir. Ateşi keşfetmekle mağarasını ısıtmak için artık bir ikinci orman yangınını beklemeğe lüzum kalmamıştır. İnsanın bilgisini toplamak, bunların fihristini yapmak ve bilinen hakikatler ile bilinmeyenler arasındaki bağları bulmak suretiyle tabiata hâkim oluşundan beri en büyük keşfinin ne olduğunu kestirmek zordur. Tencere, tekerlek ve iğnenin iyi hayat için zaruri şeyler olduğu muhakkaktır. Bunları keşif ve ıslah etmek için on binlerce yıl geçmiştir. Bu ilerleme pek yavaş olmuştur. Sekizinci asra gelinceye kadar, atın koşumu keşfedilememiştir. Koşumun keşfiyle at, boğulma tehlikesinden kurtulduğu gibi, on defa daha ağır yükü çekebilmek kabiliyetini kazanmıştır. Bugün insan, tabiat kanunlarını ve olaylarını iyice kavramış ve bunları kendi refahı için kullanmak yolunu bulmuştur. Fakat bu noktaya varmak için, uzun zaman geçmiştir. İnsan sekiz bin yıl evvelsine kadar çiğ et ve yabani meyve ile geçiniyordu.

---