Agah Sırrı Levend, "Türk Edebiyatında Şehr-engizler ve Şehr-engizlerde İstanbul" başlıklı önemli kitabının girişinde, bu yazın türünün genelde, şehrin güzelliklerini, zaman zaman da gezilip görülmesi gereken yerlerini konu edindiğini belirtir ya, neresinden bakılırsa bakılsın, aslında şehirle bir tutku ilişkisinin meyvesidir bu ürünler. İstanbul'un, yeryüzü kentleri arasında, içerdiği mit katmanları en zengin olanlardan biri sayılması gerektiği konusunda hemen herkes görüş birliğine varmışsa, bunun iki temel nedenini onun Coğrafyası ile Tarih'inde aramak kestirme bir yol olur. Şehir doğal çerçevesi açısından, çizgidışı bir görünüm taşır: Labirenti andıran bir su yılanının hem katettiği, hem içine sokulduğu bu topraklar, engebeli düzeyin durmadan devreye soktuğu sürprizleri ve bugün geniş ölçüde yitirdiği bitkisel ve hayvansal donanımlarıyla alabildiğine özel bir doku ortaya koyarlar. Tarih'inin önümüze getirdiği karmaşık bünyeyi geniş çapta bu doğal konum desteklemiştir zaten: Üç bin yıl boyunca onca akıncıyı, talan düşkününü ve güç istemiyle tıka basa dolu siyaset adamını bir mıknatıs gibi kendisine çekmesi nedensiz değildir: Neredeyse tılsımlı stratejik duruşuyla estetik edası İstanbul'u Araplar, Latinler, Slavlar ve Türkler için her dönemde mutlak hedef kılmıştır. Son yıllarda boğucu boyutlar alan yakın dönem nostaljisi, İstanbul'da kat kat gizlenen define düşselliğini bir yana itti: Geçen yüzyıl sonuyla bu yüzyıl başının özelliklerinin, hem imar hareketleri, hem de kültürel gerileme nedeniyle yitip gitmiş olmasının uyandırdığı tepkiler her bakımdan yetersizdir, şu nedenle: İstanbul, miladi takviminin hayli öncesine inen mitoloji zamanından başlayarak durmadan kurulmuş, yıkılmış, yeniden kurulmuştur. Depremlerden, yangınlardan, mezhep kavgalarından, haçlı talanlarından, Fetih'ten ve Fatih sonrası yıkımlardan, gene depremlerden ve gene yangınlardan. Mütareke'den, 1950'li yılların ameliyatlarından ve kimi narkozsuz toplumsal müdahalelerden, büyük göçlerden sonra karşımızda duran, kalan şehre bakarken, onun geçmişinin hangi sisli çoğulluktan...

---