Başlangıcından 19.yüzyılın ortalarına kadar Osmanlı esnafının teşkilatlanmada ve üretim ihtiyacını karşılamada gösterdiği başarıyı 19.yüzyıl boyunca kurulan Osmanlı fabrikaları gösteremedi. Bu durum tüm Osmanlı esnaf birlikleri ve fabrikaları için geçerli olmamakla birlikte genel bir sonuç olarak söylenebilir. 19.yüzyıl, sanayileşmeye çalışan ekonomilerde fabrika üretimimin ana sanayiyi, esnafın da bu ana sanayiyi tamamlayan yan sanayiyi oluşturmaya başladığı dönemdi. Osmanlıların ana sanayiyi kurmadaki başarısızlıkları, 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren hızlanarak yan sanayi haline dönüşmeye başlayan esnafın da bu yeni gelişmeye uyum sağlamadaki başarısızlığının ana nedeni oldu. Yukarıdaki değerlendirme, Osmanlı esnafı ve fabrikaları üzerinde uzun süredir yaptığımız araştırmaların toplu bir özeti mahiyetindedir. Elinizdeki eser bu çalışmaların ilk cildini oluşturmaktadır. Konunun İstanbul esnafına münhasır olarak ele alınması, bir tarafı ile yüksek lisans ve doktora çalışmalarımdan buyana on dört yılı aşkın süredir İstanbul'daki esnafla ilgili topladığım bilgi ve belgelerin bolluğundan kaynaklanmaktadır. Diğer taraftan devletin İstanbul esnafına uyguladığı politikaları diğer bölgelerdeki esnafa da teşmil etmesi İstanbul esnafına öncelik verilmesini gerektirmiştir. İstanbul, iktisadı, sosyal, kültürel birçok konuda ve alanda olduğu gibi esnaf konusunda da bir model bölgedir. Ancak bu çalışma, İstanbul Araştırmaları Merkezi tarafından yürütülen İstanbul Külliyatı çalışmalarına çok şey borçludur. İstanbul esnafı ile ilgili bilgi ve belgelerin değerIendirilmesi aynı zamanda esnafla ilişkili birçok ana ve alt konunun araştırılmasını ve bilinmesini gerektirmektedir. Esnafın dışında ancak esnafla ilişkili ana konuların başlıcaları ticaret, fabrikalar, vakıflar ve tarımdır. Bu konularla ilgili İstanbul Külliyatı çalışmaları çerçevesinde yayına hazırlanan ve yayınlanan birçok kaynak eser İstanbul esnafı serisinin yazılmasına cesaret etmemdeki en büyük teşvik kaynağını oluşturmuştur.

---