Türk sanatının çeşitli dönemlerine ait çeşmeleri mimari özellikleri yansıra taş işçiliği ile süslenmiş mermer kaplamalarıyla önem taşırlar. İki ve üç boyutlu çalışmaların ürünü olan bu yapıların Türk plastik sanatları içinde ayrı bir yeri vardır. Özellikle Osmanlı imparatorluk döneminde şehir dokusunun en elverişli yerinde inşa edilen ve halkın su ihtiyacını karşılamayı amaçlayan çeşmelerde: Hem yararlı olma niteliği göz önünde tutulmuş hem de estetik değerler sergilenmiştir. Çağdaş teknolojinin su problemini farklı yollarla çözümlemesi sonucu Türkiye Cumhuriyeti Döneminde halkın su ihtiyacını karşılayan çeşmeler önem ve işlevini yitirmiş ve giderek tarihi eser niteliği dışında hiçbir özelliği kalmamıştır. Çoğu terkedilerek bir köşede bırakılmış bu kültür varlıklarının nitelik ve niceliklerinin bir sistematik içinde incelenip, toplanan bilgilerin yayımlanmasında ve böylece çeşmelerin tanıtılmasında büyük yarar vardır. İşte bu amaçla Kültür Bakanlığı'nca yayınlanan monografiler arasında yer alan "İstanbul Çeşmeleri" dizisinde bir kültür hazinesi olan çeşmeler monumental tasarımlarıyla, estetik değerleriyle tanıtılmağa çalışılacaktır. Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti İstanbul'un zengin tarihi geçmişi ve büyüklüğü ve buradaki çeşmelerin sayıca çokluğu göz önüne alınarak bu yapılar, genişletilmiş semtler diğer bir ifadeyle bölgeler kapsamında Beyoğlu, Boğaziçi, Haliç, İstanbul Yakası, Kadıköy ve Üsküdar şeklinde alfabetik sırayla ele alınacaktır. Eserlerin gözlenen özelliklerine dayanarak bazen tek yapı bazen gruplarla sergilenecektir. Birincisi 1989 yılında yayınlanan, "İstanbul Çeşmeleri Bereketzade Çeşmesi" isimli kitapla başlanan bu dizinin ikinci kitabı: 1991 yılında "İstanbul Çeşmeleri-Beyoğlu Cihetinde Meyva Tabağı Motifleriyle Bezenmiş Tek Cepheli Anıt Çeşmeler - Kaptan Hacı Hüseyin Paşa Çeşmesi, Topçubaşı İsmail Ağa Çeşmesi, Kemankeş Çeşmesi" ve üçüncüsü "İstanbul Çeşmeleri III - Ortaköy Damat İbrahim Paşa Çeşmesi, Şişhane Hacı Mehmet Ağa Çeşmesi, Taksim Maksemindeki 1. Mahmut Çeşmesi-" 1992 yılında ve dördüncüsü "Kabataş Hekimoğlu Ali Paşa Çeşmesi" 1993 yılında yayınlanmıştır.

---