İstanbul'un bugünkü idari bünyesi, şehrin kendisi gibi, gecekondu diyebileceğimiz gelişi güzel bir gelişmenin mahsulüdür. İstanbul, Ortaçağ şehri olarak önem kazandığı devirlerde bile, Batı'daki büyük şehirler gibi, bir Belediyesi olmamış, idaresi halkın eline geçerek böylece merkezi otoriteye karşı bağımsızlığa kavuşamamıştır. 1 - Şehir, birbirinden ayrı yüzlerce mahalleden kurulmuştu. Her mahalle bir ünite sayılabilirdi. İtfaiye, aydınlanma, temizleme, asayiş hizmetleri mahalleli tarafından görülürdü. Esnafın da mahallesi vardı ve idaresi Loncalarının elindeydi. Asmaaltı, Kapalıçarşı, Kavaflar, Saraçlar, Debağlar, Peştemalcılar, Dökümcüler, Bakırcılar, Hakkaklar ve daha birçok çarşılar birer mahalle halindeydi. Merkezi otoritenin, şehrin ekmeğini sağlamak, ara sıra narh koyarak esnafı kontrol etmek dışında vazife ve müdahalesi yoktu. 2 - Modern Avrupa şehirlerinin meydana geldiği, İstanbul gibi Ortaçağ kuruluşlu şehirlerin modernleşmeye başladığı son yüzyıllarda İstanbul'un (Avrupalıların kurdukları yeni kartiyeler müstesna) modernleşmek şöyle dursun, büsbütün gerilediği, çöktüğü bir tarihi gerçektir. Osmanlı İmparatorluğuna özgü şartlarla birlikte dünya çapında doğan olayların etkisi altındaki bu çöküş ve fakirleşme sonunda İstanbul, adeta şehir olmaktan çıkarak, birbirine bitişik ve aralarında bir birlik olmayan perişan köylerden kurulu bir çehre almıştı. 3 – Tanzimat'ın ilanından sonra memlekette vilayet teşkilatı kurulmuş; fakat İstanbul özelliği dolayısıyla vilayet de olamamıştır. 1846'da zabıta işi ile uğraşmak üzere kurulan Zaptiye Müşirliği İstanbul'da valilik vazifesi görürdü. O tarihlerde Dersaadet; İstanbul, Beyoğlu, Üsküdar ve Çekmece adlarıyla dört Mutasarrıflığa; Galata, Kartal, Eyüp, Yeniköy, Beyoğlu ve Çatalca kaymakamlıklarıyla 5 Müdürlüğe ayrılmıştı. 1855 de İstanbul'da Şehiremaneti kurulmuştur. Bu tarihe kadar memlekette bir Belediye mefhumu yoktu. Şehiremaneti hem Belediye hem vilayetti.

---