İş hukuku kavramını tanımlayabilmek için bu hukuk dalının hangi hukuki ilişkileri kapsamına aldığını ve düzenlediğini belirlemek gerekir. Kuramsal olarak her türlü çalışmayı düzenleyen hukuk kurallarının tek bir hukuk dalı içinde toplanması ve incelenmesi düşünülebilir. Ne var ki, böyle bir girişime yürürlükteki hukuk sistemlerinde rastlanmadığı gibi, bunun gerçekçi bir hukuk politikası olarak kabul edilmesi de mümkün değildir. Çünkü insan çalışması, yapılan işin niteliğine, çalışan ve çalıştıranın karşılıklı durumlarına göre birbirinden çok farklı özellikler gösterir ve hukuki yapılar meydana getirir. Gerçekten, örneğin işçinin, memurun, serbest meslek sahibinin, çırağın, tacirin, esnafın, çiftçinin çalışmalarını tümüyle ortak hukuk kuralları içinde düzenlemek gerçekleştirilmesi mümkün olmayan bir çaba niteliği taşır. Bu nedenle, tüm çalışanların hukuki ilişkilerini tek bir disiplin içinde toplayan bir "çalışma hukuku"nun varlığından söz edilmesi mümkün değildir. İş hukuku, bir hukuk disiplini olarak tüm çalışma ilişkilerini kapsamına almaz. Bu nedenle, onun hangi çalışma ilişkilerini düzenlediğinin belirlenmesi gerekir. Bunu yapabilmek için de toplumda bağımlı çalışanlarla bağımsız çalışanlar ayırımından hareket etmek yerinde olur. Her şeyden önce, bağımsız çalışanlar iş hukukunun kapsamına girmezler. Çünkü iş hukuku, başkasına bağımlı olarak veya başkasının organizasyonuna girmek suretiyle yapılan iş nedeniyle ortaya çıkan hukuki ilişkileri düzenler. Gerçi bu iki grup arasındaki sınırı tam olarak çizmek güçtür. Zira başkası için yapılan her çalışma az veya çok bir bağımlılığı gerektirir. Ancak, iş hukukunun uygulama alanına giren çalışmalarda çalışanla çalıştıran arasında genellikle oldukça sıkı bir bağımlılık ilişkisi söz konusudur. Buna karşılık bağımsız çalışanlar, başkası için çalışsalar bile, onların emir ve otoritesi altına veya iş organizasyonu içine girmezler. Çalışmalarını belirli bir serbesti içinde yürütürler. Örneğin bir işyerine bağlı olmaksızın çalışan hekim ve avukatlar veya esnaf ve sanatkârlar işlerinin yürütümünde geniş ölçüde bağımsız hareket ettiklerinden çalışan olarak iş hukukunun kapsamı dışında kalırlar.

---