Türkiye'de sosyal bilimler alanında araştırmacıların en fazla ihtiyaç duyduğu müracaat kaynaklarından biri hiç şüphesiz ki biyografik eserlerdir. Fakat maalesef bizde biyografi yazım geleneği tam anlamıyla yerleşmiş değildir. Bazı sicil kitapları ve birkaç "meşhur adamlar" ansiklopedisi dışında bu sahada çok fazla bir eserden söz edilmez. Yakın tarihimizde iz bırakmış şahsiyetlerin hayatlarını ele alan "Kim kimdir?" tarzı ansiklopedik çalışmalar ise yeni yeni filizlenmekle birlikte şu an yeterli seviyede oldukları söylenemez. Bu bağlamda Üniversitelerde biyografi ile yazarın hayatıyla birlikte eserlerinin de ele alınarak değerlendirildiği monografi çalışmalarının revaç bulmaya başlaması şüphesiz ki sevindirici bir gelişmedir. Ancak henüz hakkında tam ve ciddi araştırmalar ortaya konmamış, tarihimizin ve kültürümüzün dönüm noktalarını işaretleyen pek çok şahsiyet vardır. Nitekim aşağı yukarı aynı devrin sahnesinde boy gösteren Ahmed Fethi, Hüseyin Avni, Damat Mahmud veya Rüştü hatta Redif Paşaların ve çeşitli sahalardan daha birçok zevatın hakkıyla yazılmış biyografileri önümüzde değildir. Elde olanlar ise genelde sübjektif kriterlerle ve romantik duygularla yazılmış, belki biraz da eskilerin tabiriyle "güft u gü" kabilinden söylemlere bulanmış birkaç paragraftan ibarettir. Dahası isim ve unvan benzerliği dolayısıyla birbiri yerine ikame olunan, görevleri, eserleri, aile mensubiyetleri, lakapları karıştırılanlar da az değildir. Maalesef bu nevi kaynakları temel ittihaz etmeleri sebebiyle, muhtelif sahalardaki birçok akademik çalışma da, söz konusu keşmekeş girdabından kendini kurtaramamıştır. İşte böyle bir garabetten Said Paşa'lar için de söz etmek mümkündür. Aynı dönemde birbirine yakın görevlerde bulunan Said'lerin ayırt edilmesi neredeyse girift bir bilmece halini almıştır, Öyle ki bu durum sadece çağdaş kaynaklarda değil, kendi zamanlarına ait neşriyatta da görünebilir. Nitekim her ne kadar konuya uzaktan baksa da The Guardian Gazetesi'nin Said'leri ve görevlerini birbirine karıştırması ilginçtir. Bu karışıklık zamanımıza doğru geldikçe iyiden iyiye kendisini gösterir. İngiliz elçiliğine sığındığı için Küçük Said Paşa'yla İngiliz Said Paşa'yı aynı kişi yapan bir ansiklopedi yanında…

---