Gelişim Sürecinde Türk Karikatürü dizisinde daha önce, Nişan G. Berberyan'ın Terakki Edelim Beyler'iyle Ali Fuat Bey'in Osmanlı Tokadı yayımlanmıştı. Şimdi ise sıra bir antolojide. II. Meşrutiyet Dönemi (1908-1918) bölümünde yayımlanacak iki antoloji daha var. Kişisel albümlerin ulaşamadığı yaşam alanlarına temalı antolojiler de katılacak. Tanzimat döneminde yüzlerce karikatür imzasız bırakılmıştır. Bir kısmı daha önceki kitaplarda adlarını saptadığımız karikatürcüler tarafından çizildiği açık. Ancak karikatürcülerde kendini yoğun olarak gösteren biçem tutarsızlıkları, karikatürlerin sahiplerini bulmayı güçleştiriyor. Bu antoloji, Tanzimat karikatürü üzerine yaptığımız çalışmalardan artmış bir demet karikatürden oluşmadı. Seçme, imzasızların tümü üzerinden yapıldı. Bir bütünlüğü olmasına da çalışıldı. İlk karikatürün yayımlandığı İstanbul (1867) gazetesinde yer alan karikatürlerin çoğuna yer verdik. Antolojinin en ilginç yanlarından birisi budur. Yıllarca bazı yazılarda anılan karikatürler, sonunda gün ışığına çıkıyor. Karikatür tarihimiz üzerine yazılan yazılarda, ilk karikatür diye sunulan uzun kulaklı adamın albümde kaçıncı karikatür olduğunu bulmak zor değil. İlk inceleme kitabımızda uzun kulaklı adam gizini çözmüş, onun Ermeni harfli Türkçe yayımlanmış Manzume-i Efkar gazetesinin sahibi olan Garabet Panosyan Efendi olduğunu - fotoğrafıyla birlikte - açıklamıştık. Tanzimat İmzasız Karikatürler Antolojisi'nde yer verilen karikatürlerin, gözden çıkarılamayacak belge ve çizimler olduğu açıktır. Bütün olarak bir sese ulaşabilecek güçtedirler. Üstelik başlattığımız bu dizi içinde gönlü bol kimliksiz karikatürcüleri anmak; ürünlerini değerlendirmek, bir gönül borcunu da yerine getirmek değil midir? Karikatür altyazılarının anlaşılır olması için -diğerlerinde olduğu gibi- sadeleştirdim. İmlalarına ve anlatım özelliklerine dokunmamaya özen gösterdim. Karikatürlere öncekiler kadar değilse de zorunlu açıklamalar düştüm. Karikatür içi sözcük ve tümcelerin, yeni Türkçe karşılıklarını tırnak içinde verdim.

---