Mustafa Kemal’in İzmir İktisat Kongresi’ni açış nutkundan: “Mazide, Tanzimat devrinden sonra ecnebi sermayesi müstesna bir mevkie mâlikti, devlet ve hükümet ecnebi sermayesinin jandarmalığından başka bir şey yapmamıştır. Her yeni millet gibi Türkiye buna muvafakat edemez. Burasını esir ülkesi yaptırmayız. (Alkışlar)”
Fransız Temsil Heyetinden Bompard, Lozan Konferansının 31 Ocak 1923 tarihli oturumunda, Türkiye’nin Birinci Dünya Savaşı’na Almanya’nın yanında katılmasını tenkit ediyor: “O Türkiye ki, 1854’te yaptığı çağrıya koşup gelen ve ulusal bağımsızlığını korumak için, bir buçuk yıl boyunca, kendisiyle birlikte savaşmış olan devletlere karşı çıkmıştır.”
Son Padişah Vahdettin, sürgün günlerinde Avni Paşa’ya yazdırdığı iddia edilen değerlendirmelerinde mütareke dönemi İstanbul Hükümetinin politikalarını gerekçelendiriyor: “Mümkün olursa onlarla (İngiltere ve Fransa’yla) yeniden dost olmak, Kırım Harbi silah arkadaşlığı, mazisi gerilere giden dostluk siyasetini yeniden ihya eylemek en hususi emelimizdi.”
Bekir Sami Bey Sivas Kongresi’nde Amerikan mandası lehine verilen öneriyi savunuyor: “Kırım Muharebesi’nden galip sıfatiyle çıkarak iştirak etmiş olduğumuz Paris Kongresi’ndeki müttefiklerimizin bize tahmin etmiş oldukları şerait-i malûme ile bu şimdi okunan muhtıradaki meta-libimiz mukayese edilecek olursa, hangisinin daha çok muhil-li istiklâl olduğu anlaşılır zannederim!

---