Bu kitap, Osmanlı Mimarisi'nin ana fikirlerini, kaidelerini yerleştirip pekleştiren, bütün inkişaf safhalarını nefsinde topladığı ve üzerinde daha sonraki asırlara göre, çok daha fazla araştırma yapılmış olduğu için, daha malum ve mes'eleleri kabil olduğu kadar vuzuha erişmiş bulunan, ilk iki buçuk asırlık zamanı hakkında, kavranması kolay toplu malumat ve umumi fikir verilmek üzere hazırlanmıştır. Ayni devirleri bütün tafsilatıyla havi ve (Osmanlı Mimarisi'nin İlk Devri, İstanbul 1966) adındaki birinci ile başlayıp, (Osmanlı Mimarisi'nde Fatih Devri, İstanbul 1974) adlı dördüncü ciltle tamamlanan mimari külliyat varsa da, bu 2500 sahife, 600 plan, 3500 fotoğraflık takımı tedarik etmek, mevzu ile alakadar olup da vüsatı olmayanlar için külfetli, mimari sahada çalışmayanlara göre de fuzuli olacaktır. Bu dört ciltte, Osman Gazi'den Fatih Sultan Mehmed'e kadar, yedi padişahın devrine ayrılıp harflerine göre her şehirdeki abideler sıralanmış, tamamen bu kitaplar için hazırlanan 600 kadar rölöve veya kat'i vesikalara rastlandığı takdirde tertibi zaruri olan restitüsyon ve aralarında vesika mahiyetini kazanmış yüz senelik olanlar da dahil olmak üzere 3500 fotoğraf, ele geçebilen bütün tarihi malumat, kitabeler, vakfiye metinleri, kadı sicillerinden, tahrir defterlerinden, il yazıcı defterlerinden aktarılan vesikalar yer almakta, binaların geçirdikleri safahat, gördükleri tadil ve tamirler zikredilmektedir. Bu geniş malumat yanında, ilaveleri faydalı olsa da, maruf olan banilerin tercüme-i halleri konmamış, yalnız şahsiyetleri binanın tarihini tenvir edecek vakıfların tercüme-i halleri, müelliflerin ve tarih düşürenlerin hayatı ve eserle olan alaka sebepleri anlatılmıştır. Bu kadar kısıntıya, klişelerin küçük tutulmasına rağmen kitaplar, yukarıda söylenen miktarlara ulaşan bir hacme yükselmiştir. Bu tasarruflar yapılmasa idi, daha büyüyeceği de bedihidir. Tedarikindeki külfetten başka, böyle bir eserin evrilip çevrilmesinin de güç olacağı aşikârdır...

---