Konağın, köşkün ve yalının hikâyesi, aynı zamanda bir devrin medeniyet urısurlan ile birlikte çöküşünün ve sona erişinin hikâyesidir. Bugün harap, perişan ve yıkık vaziyetleriyle görmeye alıştığımız; yüksek apartmanlar arasında âdeta bir biblo güzelliğiyle ortaya çıkan varlığını fark ettiğimiz ya da Boğaziçi'nin deformasyona uğramış mimarîsi arasından keşfetmeye çalıştığımız bu vapılar; bütün eski canlılıkları, yaşanmışlıklan ve yıkılışlanyla başta roman ve hikâye olmak üzere Türk Edebiyati'mn temel mekân unsurlarından birini oluşturuyordu.
Sultan III. Selim devrinden itibaren bilinçli bir şekilde farklı bir medeniyet dairesine girilmesi ve bu medeniyet dairesinin daha sonra bir devlet politikası hâline gelmesiyle, hayatin pek çok sahasında olduğu gibi, edebiyatta da büyük bir değişim meydana gelir. Roman ve Batilı anlamdaki hikâye, Türk Edebiyatında bir tür olarak bu değişimin sonucunda ortaya çıkar. Ferdî ve sosyal hayatla birebir münasebet içerisinde olan bu yeni türler, geleneksel edebiyat anlayışına göre oldukça farklı bir mahiyet ve niteliğe sahiptir.
Roman ve hikâye, geleneksel türlerden farklı olarak bâriz bir şekilde toplumsal başkalaşımı ve sosyal hayati yansıtma işlevini yüklenir. İncelemede buradan yola çıkılarak Osmanlı hayatının önemli bir sivil mekânı olan, büyük ailelerin oturduğu konak, köşk ve yalı geçirdiği büyük değişimlerle birlikte, söz konusu türler üzerinden değerlendirilmeye çalışıldı.
Çalışmanın bütünü, tarafımca hazırlanan iki farklı yüksek lisans tezinden yola çıkılarak ve metin üzerinde eklemelerde yahut çıkarmalarda bulunularak oluşturulmuştur. Bunların ilki, Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Edebiyatı Anabilim Dalı bünyesinde ve Yrd. Doç. Dr. Ali Yıldız danışmanlığında 2014 yılında tamamlanan, Türk Romanında Konak ve Yalı başlıklı çalışmadır. Diğeri ise Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştirmalan Enstitüsü, Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı bünyesinde ve Prof. Dr. Murat Koç danışmanlığında oluşturulup aynı yıl tamamlanan Türk Hikâyesi'nde Konak ve Yalı (1870-2000)dır...

---