Prof. Dr. İbrahim Etem Utku 15 Ocak 1917'de Eskişehir'de doğdu. 1937 yılında Galatasaray Lisesi'ni, 1943 yılında da İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi'ni bitirdi. 1951 yılında bakterioloji ve intan hastalıkları uzmanı oldu. Refik Saydam Enstitüsü Bakterioloji Şubesi'nde çalıştı. 1955 yılında İntan Hastalıkları ve Epidemioloji Doçenti oldu. Daha sonra Hıfzısıhha ve Koruyucu Tababet Yüksek Okulu'nda Epidemioloji Profesörü olarak görev yaptı. Ülkemizde cüzzamla mücadele çalışmaları Dr. Etem Utku tarafından başlatıldı. Türkiye'de modern anlamda lepra  savaşı 1.Haziran.1957 yılında Doç. Dr. Ethem Utku tarafından Ankara Cüzzam Savaş Derneği'nin kurulmasıyla başlar. Etem Utku, Ankara'da Lepra Eğitim Araştırma Merkezi binasını inşa ettirerek cüzam konusunda modern klinik çalışma ve araştırmaların başlamasına ve eğitim faaliyetlerine öncülük etti. Ankara Lepra Eğitim ve Araştırma Merkezi Binası 1962 yılında teslim alınarak Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Dekanlığı'na bir protokol  ile devredilmiştir. Ankara Merkez Cüzzam Savaş Dispanseri, Ankara Cüzzam Savaş Derneği de aynı bina içinde çalışmalarını sürdürmektedir. Dr. Utku'nun çalışmalarına göre, o zamanki Sağlık Bakanlığı verileri baz alınınca 1951-54 arasında ülkemizde saptanan olgu sayısı 413'tür. 1954 yılında Elazığ Lepra Hastanesi'nde yapılan bir incelemede ise o tarihe kadar hastanede yatan 1534 olgunun yattığı bildirilmiştir. Dr. Utku bu verilerden yola çıkarak Türkiye'yi "andemik", "andemo-sporadik" ve "sporadik" olarak üç bölgeye ayırdı ve 15-20 bin civarındaki hastanın kontrol ve tedavisi için bir program oluşturdu. 1964 yılında Ankara Lepra Enstitüsü tarafından Dr. Etem Utku'nun öncülüğünde Elazığ, Erzurum, Kars, Van, Ağrı ve Hakkari illerinde hasta bulma ve kontrol çalışmaları yapıldı. 24 Temmuz 1964'de Dr. Etem Utku Hakkari'ye giderken Başkale çıkışında bir kaza geçirdi ve aynı günün gecesi 47 yaşında vefat etti. Bu programın ilk aşamalarını yaşama geçiren Dr. Utku'nun başlattığı çalışmalar ölümünden sonra da başta Prof. Dr. Türkan Saylan olmak üzere diğer meslektaşları tarafından devam etti.

Bibliyografya

Antalya'da Tularemi Epidemisi ve Hususiyetleri (1955), Memleketimizde Lepra Şimioterapisi ve Sonuçları (1956), Firengi Serodiagnostiği ve T.P.I. Testi hakkında Fransa'da Gördüklerim (1956), Türkiye'de Lepra (1957), Nelson-Mayer Testi Üzerinde Çalışma ve Müşahedelerimiz (1957), Lepra ve Modern Anlamı (1961), 20 Yıllık Savaşımız - Türkiye'de Cüzzamla Savaşın Dünü Bugünü Yarını (Prof. Dr. Türkan Saylan, Dr. Mustafa Sütlaş -1998)